Αποανάπτυξη-Τοπικοποίηση με σχεδιασμό και όχι καταστροφή με μνημόνια!

ΤΜετά το 4ο κατά σειράν μνημόνιο, τώρα έρχεται η «μια από τα ίδια ανάπτυξη», ίσως πιο «δίκαια», υπόσχεται η κυβέρνηση. Με διεθνείς επενδύσεις για μεταφορά του πλούτου της χώρας στο εξωτερικό, στα χέρια των διεθνών επενδυτών, αυτών καλέ που μας δανείζανε όλα αυτά τα χρόνια και τώρα τους χρωστάμε τα «μαλλιά της κεφαλής μας».

Τι και αν κάποιοι από μας φωνάζουμε όλα αυτά τα χρόνια: σεισάχθεια και αποανάπτυξη!(http://www.topikopoiisi.eu/theta941sigmaepsiloniotasigmaf/36) και «στροφή σεαποκεντρωμένη, τοπικοποιημένη, αμεσοδημοκρατική κοινωνία ίσης κατανομής και του μικρότερου δυνατού οικολογικού αποτυπώματος».
Μα τα μνημόνια δεν πετύχανε –χωρίς να το θέλουμε-αποανάπτυξη; Τι είναι η συρρίκνωση κατά 25% του ΑΕΠ της χώρας, αν δεν είναι αποανάπτυξη; Λένε μερικοί κυνικοί!
Απαντάμε: πρώτα -πρώτα το ΑΕΠ μιας χώρας δεν είναι κατάλληλος δείκτης για την ευζωία των κατοίκων της και σήμερα αμφισβητείται αυτό και υπάρχουν οικονομολόγοι, κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμοί που εργάζονται εδώ και δεκαετίες για τη διαμόρφωση καλύτερων δεικτών ευημερίας, διότι η προσήλωση στο ΑΕΠ θέτει στο περιθώριο της κοινωνικής συνείδησης το περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος της ανάπτυξης (http://www.topikopoiisi.eu/902rhothetarhoalpha/1559378 καιhttp://www.topikopoiisi.eu/theta941sigmaepsiloniotasigmaf/2087834).
Στη συνέχεια λέμε ότι: αποανάπτυξη κάνεις με συνειδητό σχεδιασμό και όχι με καταστροφή μέσω των μνημονίων!
Η βασική ιδέα της αποανάπτυξης-τοπικοποίησης είναι η αλληλέγγυα, δημοκρατική, κοινωνική και οικολογική οικονομία με χαμηλή κατανάλωση πόρων – και όχι η φτώχεια και η ύφεση με ντιρεκτίβες λιτότητας, συνδυασμένη μάλιστα με καταστροφή του περιβάλλοντος και οικολογική υποβάθμιση που βιώνουν οι άνθρωποι σήμερα στην Ελλάδα.
Οι αρνητικές συνέπειες των δήθεν λύσεων για την κρίση, βύθισαν τους ανθρώπους στην Ελλάδα στη δυστυχία και έφερε την Ευρώπη στο χείλος της ανθρωπιστικής καταστροφής. Αντίθετα πολλοί πλούσιοι Έλληνες κατάφεραν - με τη βοήθεια της υπόλοιπης Ευρώπης - να βγάλουν τα περισσότερα περιουσιακά τους στοιχεία από τη χώρα. Για να προστατεύσουν τον εαυτό τους από μια ενδεχόμενη πλήρη κατάρρευση της οικονομίας, αλλά αυτό επιτάχυνε ταυτόχρονα αυτή την κατάρρευση και σε γενικές γραμμές αύξησε την ανισότητα, τις συγκρούσεις κατανομής και τον αποκλεισμό.
Την ίδια στιγμή η κρίση-πολλές φορές το τονίσαμε αυτό και σαν ιστοσελίδα και στις ομιλίες συζητήσεις με τα εναλλακτικά εγχειρήματα που ξεπήδησαν σε όλο αυτό το διάστημα-είχε και έχει ακόμα ένα θετικό: Μας αναγκάζει επίσης να αναζητήσουμε νέες δυνατότητες και τρόπους ζωής, συνύπαρξης και εργασίας, καθώς και διευρυμένους χώρους για να δοκιμάζουμε όλα αυτά. Εγχειρήματα που πριν την κρίση για χρόνια διαχειρίζονταν από μικρές μειοφηφικές πρωτοβουλίες ( από ελευθεριακές, αντιφασιστικές ή ομάδες αλληλεγγύης για παράδειγμα), βρίσκουν τώρα μεγάλη απήχηση και δημιουργούνται καινούργια, με νέες ιδέες. Υπάρχουν αυτοδιαχειριζόμενοι χώροι και εγχειρήματα γειτονιάς, κοινωνικά-αλληλέγγυα ιατρεία, δίκτυα-οάσεις μη χρηματικής οικονομίας και ανταλλαγής, κοινωνικά παντοπωλεία με δωρεάν διάθεση προϊόντων και αντικειμένων κυρίως από «δεύτερο χέρι», νέας μορφής συνεταιρισμοί(χωρίς διοικητικά συμβούλια , με συνέλευση μελών), εργαστήρια και πρότζεκτ αυτοβοήθειας. Μοντέλα συλλογικής εργασίας και συνεργατικές με αποφάσεις στη βάση της συναίνεσης και της άμεσης δημοκρατίας, γίνονται πλατιά γνωστά και οικεία. Μερικοί άνθρωποι λοιπόν στην Ελλάδα αναγκάσθηκαν και αναγκάζονται να συνευρεθούν και να οικοδομήσουν στοιχεία μιας ενωμένης και ειρηνικής κοινωνίας «από τα κάτω».
Αλλά οι προϋποθέσεις για όλα αυτά είναι κατανοητά δύσκολες - η πλειοψηφία της κοινωνίας βιώνει τη συρρίκνωση, όχι ως δημιουργία νέων δυνατοτήτων, αλλά ως καταστροφή. Γιατί παρά αυτά τα φωτεινά σημάδια της ελπίδας, ο ισολογισμός της μέχρι τώρα λιτότητας παραμένει καταστροφική. Η βρεφική θνησιμότητα αυξήθηκε μόνο μεταξύ 2008 και 2010 κατά 43%. Η επίσημη ανεργία βρίσκεται στο 25%, ενώ η ανεργία των νέων φθάνει ακόμη και στο 50%. Ολόκληρες οικογένειες ζουν από την μικρή σύνταξη των παππούδων. Σύμφωνα με δημοσίευμα του ίδιου του ελληνικού κοινοβουλίου σχεδόν 6,5 εκατομμύρια Ελλήνων ζουν μέσα στη φτώχεια - αυτό είναι το 58% του πληθυσμού! Ένας τρίτο του πληθυσμού δεν έχει ασφάλιση υγείας. Οι διαδηλώσεις, οι διαμαρτυρίες και ενέργειες ενάντια σε αυτές τις πολιτικές ήταν και είναι κοινός τόπος – ακριβώς όπως και η βίαιη καταστολή τους από την αστυνομία.
Περισσότερη «λιτότητας» χωρίς περικοπή ή εξάλειψη του χρέους θα επιδεινώνει συνεχώς την κατάσταση, χωρίς να την επιλύει. Η κλασική πολιτική πρόταση-από όλα σχεδόν τα κόμματα- για μια μονόπλευρη εστίαση στην μια από τα ίδια «ανάπτυξη» και στις επενδύσεις με στόχο το κέρδος κερδών, δεν μπορεί να είναι η απάντηση και αυτό είναι ολοφάνερο. Παραμένουν άλυτες-και σε παγκόσμιο επίπεδο-οι αντιθέσεις και οι συγκρούσεις για ισότιμη και δίκαιη κατανομή των βαρών και των πλεονασμάτων, καθώς και η οικολογική καταστροφή. Χρειαζόμαστε μια εναλλακτική λύση, η οποία θα αντιμετωπίζει μαζί τα οικολογικά και κοινωνικά προβλήματα και τις αιτίες τους. Αυτό σημαίνει ότι χρειαζόμαστε αλλαγές σε πολλαπλά επίπεδα: στο προσωπικό και συλλογικό επίπεδο συνείδησης, στην οργάνωση και αυτοοργάνωση, στο θεσμικό πολιτικό επίπεδο. Να επανέλθει το πνεύμα του κοινοτισμού για να βρούμε συλλογικά τις απαιτούμενες σήμερα ριζοσπαστικές λύσεις. Να στηρίξουμε και να πολλαπλασιάσουμε τα αυτοοργανωμένα εναλλακτικά εγχειρήματα σε όλους τους ζωτικούς τομείς της κοινωνικής και οικονομικής δραστηριότητας, ώστε να αναπνεύσει ο πληθυσμός και να επανέλθει η ελπίδα για το μέλλον, κόντρα στη δυστοπία των μνημονιακών πολιτικών.

Επισκεφθείτε και την νέα ιστοσελίδα μας: http://www.topikopoiisi.eu/






Δευτέρα, 12 Φεβρουαρίου 2018

Ο νέος πατριωτισμός


Ο φυσικός απλός άνθρωπος αγαπούσε πάντα τον τόπο που γεννήθηκε, που μεγάλωσε και αντιλήφθηκε τον κόσμο και την φύση γύρω του. 

Ο φυσικός άνθρωπος, εκτός από τη βιολογική του μάνα, είχε πάντα και άλλες δυο «μάνες» που τον έφεραν σαν είδος ως εδώ. Τη φύση και τα τοπικά οικοσυστήματά της τα οποία τον τρέφουν, τον ντύνουν και του προσφέρουν καταφύγιο και κατοικία, και την ανθρώπινη ομάδα-κοινότητα-κοινωνία, στα πλαίσια της οποίας μπορεί να εξασφαλίσει όχι μόνο την επιβίωση, αλλά και το «ευ ζειν», την ευζωία του.
Όλες αυτές οι μάνες, που αγαπούσε βέβαια με φυσικό τρόπο, επειδή συνδέονταν με κάποιον συγκεκριμένο τόπο στον οποίο ήταν εγκαταστημένος μόνιμα-μετά το στάδιο του περιπλανώμενου συλλέκτη και το πέρασμα στο γεωργικό τρόπο ζωής της ανθρωπότητας- τον έκαναν-από παιδί αλλά και μεγαλώνοντας- να αγαπά με την ίδια φυσική αγάπη και τον συγκεκριμένο αυτόν τόπο. Με αυτήν την έννοια γεννήθηκε ο πρώτος πατριωτισμός που ήταν σε μεγάλο βαθμό φυσικός. Και πατριώτες ήταν αυτοί που υπερασπιζόταν τον τόπο τους, τους οικισμούς τους, τις πολιτιστικές τους συνήθειες, τα έργα και τις κατασκευές τους, τις καλλιέργειες και τις εκτροφές τους, τον τρόπο ζωής τους στα πλαίσια των κοινοτήτων τους κ.λπ., από τυχόν εισβολείς-σφετεριστές της τοπικής πατρίδας.
Στη συνέχεια βέβαια από τις τοπικές κοινότητες ο άνθρωπος πέρασε στις γενικότερες εθνοκοινότητες δημιουργώντας πόλεις-κράτη, βασίλεια και αυτοκρατορίες και έπαψε να είναι φυσικός άνθρωπος ενταγμένος στο φυσικό οικοσύστημα της περιοχής που ζούσε, αποκτώντας και επιγενετικά πολιτισμικά στοιχεία, τα οποία διαμόρφωσαν τους διάφορους ανθρωπολογικούς τύπους, με βασικούς αυτούς των εξουσιαστών και των εξουσιαζομένων. Από κάποια χρονική στιγμή η υπεράσπιση της ιδιαίτερης πατρίδας μετατράπηκε-με αμυντικούς ή επιθετικούς πολέμους-σε υπεράσπιση των συμφερόντων της εξουσιαστικής τάξης σε κάθε μικρό ή μεγάλο κράτος. Και όταν στην νεωτερική εποχή δημιουργήθηκαν τα εθνικά αστικά κράτη με τις αντίστοιχες αγορές και τα εθνικά τους νομίσματα, η έννοια της πατρίδας συνδέθηκε στην ουσία με τον ζωτικό χώρο δραστηριότητας των απρόσωπων κεφαλαίων και των «ανώνυμων» εταιρειών που είχαν την έδρα τους στην πατρίδα.  Στον ανταγωνισμό τους για εξασφάλιση αγορών, οι οικονομικές ελίτ του κάθε εθνικού κράτους έχοντας στα χέρια τους τους ιδεολογικούς μηχανισμούς, καλλιέργησαν και στο φαντασιακό των υπηκόων τους ανταγωνιστικούς εθνικισμούς, εκμεταλλευόμενες το πατριωτικό τους αίσθημα και πολλές φορές τους οδηγούσαν και σε πολέμους. Στην ιστορική περίοδο της νεοτερικότητας στην Ευρώπη-κυρίως-αλλά και αλλού έχουμε τη φαντασιακή δημιουργία ανταγωνιζόμενων εθνικισμών στα πλαίσια των εθνικά δημιουργημένων κρατών όπου επικράτησαν οι αστικές καπιταλιστικές τάξεις.
Στη συνέχεια υπήρξαν «διεθνείς» ή και παγκόσμιες αγορές που δημιουργήθηκαν από διεθνή-πολυεθνικά κεφάλαια και εταιρείες-επιχειρήσεις, στα χέρια υπερεθνικών οικονομικών ελίτ.  Για τις δραστηριότητες αυτών των κεφαλαίων των παγκόσμιων επενδυτών-κύρια χρηματοπιστωτικών-τα εθνικά σύνορα έγιναν εμπόδιο. Το ίδιο και το πατριωτικό ή το εθνικιστικό φαντασιακό των ανθρώπων. Έτσι στο στάδιο της παγκοσμιοποίησης του καπιταλισμού απαιτείται και ένα αντίστοιχο φαντασιακό των ανθρώπων πέρα από εθνικά σύνορα. Το φαντασιακό της κατανάλωσης ήταν αυτό που θα μπορούσε να ενοποιήσει και να ομογενοποιήσει τους ανθρώπους. Για αυτό ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός μετέτρεψε τα πρόσωπα των τοπικών και εθνικών κοινοτήτων σε καταναλωτικά άτομα-ιδιώτες. Δημιούργησε τον ομογενοποιημένο κυρίαρχο ανθρωπολογικό τύπο του καταναλωτή, όπου επικρατούσαν οι καπιταλιστικές κοινωνικές σχέσεις και αγορές.
Σήμερα, στην περίοδο της παγκοσμιοποίησης, ο παλιός φυσικός άνθρωπος-πρόσωπο έχει μετατραπεί σε οικονομικό-καταναλωτικό άτομο. Έχει χάσει την επαφή του με τη μάνα φύση και τη μάνα κοινότητα, και τις έχει παραδώσει στις εταιρείες και τις επιχειρήσεις προς εκμετάλλευση, με αντάλλαγμα την φθηνή κατανάλωση των παραγόμενων από αυτές προϊόντων και υπηρεσιών. Έχει χάσει δηλαδή την αγάπη για τον τόπο που γεννήθηκε και μεγάλωσε. Δεν υπερασπίζεται τα κοινά συλλογικά αγαθά, όπως ο καθαρός αέρας, το ποιοτικό νερό, το δάσος, την βιοποικιλότητα κ.λπ., ούτε ενδιαφέρεται για τη διατήρηση ή την επέκταση των κοινωνικών αγαθών, όπως τα δίκτυα ενεργειακού εφοδιασμού, οι δρόμοι, τα λιμάνια ή αεροδρόμια κ.λπ., τα οποία είναι έργα των προηγούμενων και νυν ανθρώπινων κοινοτήτων.
Από αδιαφορία για τα παραπάνω και γενικά από «απο-πατριωτικοποίηση» χαρακτηρίζεται βέβαια μόνο ο κυρίαρχος σημερινός ανθρωπολογικός τύπος. Παράλληλα και ταυτόχρονα με αυτόν όμως υπάρχουν και ανθρωπολογικοί τύποι που δεν έχουν ενστερνισθεί –στον έναν ή στον άλλο βαθμό-τις αξίες και τα κυρίαρχα νοήματα του υπερκαταναλωτικού μοντέλου του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού και της «κοσμοπολίτικης» πολιτιστικής ταυτότητας που το συνοδεύει. Χαρακτηρίζονται από παλιότερα νοήματα και αξίες προηγούμενων τρόπων παραγωγής και τρόπων ζωής, αλλά και νέων τρόπων που έχουν δημιουργηθεί ήδη ή είναι υπό δημιουργία.
Υπάρχει ο ανθρωπολογικός τύπος που στρέφεται στο παρελθόν και διακατέχεται από τα προϋπάρχοντα εθνικιστικά ιδεώδη και αντιστέκεται στον κοσμοπολιτισμό με επιστροφή στον φυλετικό ή ρομαντικό εθνικισμό. Μην ξεχνάμε ότι εκτός από τους νεοναζιστές υπάρχουν και τα μη διεθνοποιημένα κεφάλαια σε κάθε χώρα που μη μπορώντας να ανταγωνισθούν τα διεθνοποιημένα ζητούν την επιστροφή στο αντίστοιχο εθνικό κράτος με την προστατευμένη εθνική αγορά, σαν ασπίδα. Η ιδεολογία τους δεν χρειάζεται να ταυτίζεται με τον φασισμό και τον ναζισμό-πράγμα που θα ήταν δύσκολο να επανέλθει στην κοινωνική συνείδηση εκτός από τη συνείδηση μιας μειοψηφίας. Μπορεί να περάσει εύκολα στους «από κάτω» της πατρίδα τους, με το να ντυθεί τον μανδύα του πατριωτικού εθνικισμού και της εθνοκαπηλείας, στηριζόμενη στη ρομαντική αγάπη των «από κάτω» προς την πατρίδα και στην αναβίωση της νοσταλγίας τους για την εθνοκοινότητα.
Υπάρχει όμως και ένας νέος ανθρωπολογικός τύπος που γεννιέται από τις αντιθέσεις του διεθνοποιημένου καπιταλισμού με την πλανητική φύση και τα πλανητικά ή τοπικά οικοσυστήματα και τους τόπους με τις αντίστοιχες ανθρώπινες κοινότητες, που καταστρέφει χάριν των κερδών. Και επειδή και η επιστροφή στο εθνικό κράτος δεν πρόκειται να σώσει τις φυσικές και πολιτιστικές βάσεις της ζωής των νέων γενιών της κάθε πατρίδας, αφού οι καθαρά εθνικές οικονομικές ελίτ έχουν σαν στόχο –και αυτό το έχουν αποδείξει  στο παρελθόν όταν δεν κυριαρχούσε η υπερεθνική ελίτ, αλλά οι τοπικές ελίτ-την υπερεκμετάλλευση των τοπικών φυσικών και κοινωνικών πόρων της πατρίδας-στους οποίους ανήκει και η εργασία τους-αυτός ο νέος ανθρωπολογικός τύπος κυοφορεί τις αξίες ενός νέου πολιτισμού, μετακαπιταλιστικού, μετααναπτυξιακού, μεταεθνικού. Δημιουργεί ένα νέο αξιακό σύστημα και έναν νέο τρόπο ζωής που θέτει τις βάσεις για μια επιστροφή…προς τα μπρος!  Προς μια τοπική γεωγραφικά ιδιαίτερη πατρίδα (κοινότητα υπαίθρου, πόλη, δήμο, περιφέρεια, επικράτεια) που θα περιέχει και θα εξασφαλίζει την αέναη και βιώσιμη αναπαραγωγή των φυσικών και κοινωνικών συστημάτων της, ώστε να εξασφαλίζει ταυτόχρονα και την ευζωία των σημερινών και μελλοντικών γενιών των ανθρώπων της, η οποία ευζωία θα στηρίζεται στην επάρκεια των τοπικών υλικών και άυλων πόρων και των συλλογικών κοινών αγαθών των ανθρωποκοινοτήτων της.              
Η επιστροφή που απαγγέλλεται είναι μια επιστροφή προς τις δύο μάνες, τον φυσικό τόπο και την κοινότητα-πόλη-δήμο, στις οποίες αναφερόμαστε στην αρχή, η οποία δεν θα είναι προς τα πίσω, αλλά… προς τα εμπρός. Οι γιοί και οι κόρες, τα παιδιά και τα εγγόνια της σημερινής γενιάς των ανθρώπων, «θα χρειασθεί, όχι μόνο να παίρνουν από αυτές τις μάνες και να τις εξαντλήσουν, όπως το κάνανε οι μέχρι τώρα γενιές. Θα χρειασθεί να τις φροντίσουν κιόλας, για να μπορούν να υπάρχουν μαζί και στο μέλλον». Και επειδή αυτές οι μάνες όπως είπαμε συνδέονται με την κάθε τοπική πατρίδα, με την κάθε γεωγραφική περιφέρεια που μπορούμε να ονομάσουμε βιοπεριφέρεια[1], δεν σημαίνει ότι τα τέκνα τους, εμείς οι άνθρωποι δηλαδή, θα πρέπει να τις χωρίζουμε με σύνορα.
Προτείνουμε λοιπόν μια επιστροφή στον νέο πατριωτισμό της υπεράσπισης της ιδιαίτερης πατρίδας από τον σφετερισμό των πολυεθνικών και εθνικών εταιρειών και επενδυτών και όχι στον εθνικισμό του φυλετικού-ρομαντικού έθνους της νεοτερικότητας. Της υπεράσπισης της τοπικής κοινότητας της υπαίθρου, της πόλης, της χωρικής ενότητας, στο δρόμο προς την ομοσπονδία Χωρικών Ενοτήτων  για μια Κοινοπολιτεία Δημοκρατικής Αυτονομίας των Βαλκανίων, για παράδειγμα. Προς τα μπρος… για μια νέα Χάρτα του Ρήγα για τα Βαλκάνια και στην συνέχεια για την Ευρώπη. Προς τα μπρος για μια Νέα Οικουμενικότητα- την Παγκόσμια Κοινότητα των Κοινοτήτων-του μετακαπιταλιστικού πολιτισμού, των Κοινών, της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, της Άμεσης Δημοκρατίας και του Κοινοτισμού.
Αυτά τα χαρακτηριστικά θα έχει ο πατριωτισμός από δω και πέρα. Το δείχνουν τα τοπικά κινήματα αντίστασης των «από κάτω» σήμερα. Το δείχνουν στη χώρα μας οι «σκουριασμένες» κοινότητες της Χαλκιδικής ενάντια στην καναδική πολυεθνική Eldorado Gold, οι πρωτοβουλίες πολιτών στις τοπικές κοινωνίες ενάντια στην καταστροφή των βουνών μας από τις εγκαταστάσεις ΒΑΠΕ των ντόπιων και ξένων εταιρειών, οι πολίτες ενάντια στις εξορύξεις υδρογονανθράκων στην Ήπειρο, η αυτοδιαχειριζόμενη ΒΙΟΜΕ, οι «σποροκοινότητες» των ντόπιων ποικιλιών όπως ο Αιγίλοπας και το Πελίτι κ.λπ.
Υπάρχει -και θα υπάρξει πιο έντονα στο μέλλον- μια επιστροφή σε έναν πατριωτισμό που είναι από τη φύση του διεθνικός και οικουμενικός. Που είναι ένας πραγματικός ανιδιοτελής Πατριωτισμός και ανοίγει την αγκαλιά του σε κάθε άνθρωπο, κάθε πατρίδας, φυλής, χρώματος ή θρησκείας, γιατί οι σημερινοί «από κάτω» δεν έχουν να χωρίσουν τίποτα από τα «Κοινά» (Commonς) σε αυτό τον πλανήτη. Κοινή πατρίδα όλων μας είναι η Γαία, αυτός ο μικρός μπλε πλανήτης που ταξιδεύει μοναχικά στο διάστημα χωρίς να υπάρχει όμοιός του δίπλα του, για να μετακομίσουμε, όπως ισχυρίζονται οι νέοι δισεκατομυριούχοι τύπου Μασκ[2] ,που ετοιμάζει διαστημικά ταξίδια για τους «σουπερ λίγους» ή κάποιοι άλλοι που πουλάνε «οικόπεδα στον Άρη» για αυτούς που με ευθύνη τους καταστρέφεται η Γη.


[1] Η έννοια της βιοπεριφέρειας: Πρόκειται για μια οικολογική και γεωγραφική ταυτόχρονα περιοχή, που αποτελεί ένα χώρο με κοινές φυσικές και γεωγραφικές συνθήκες, αρκετό για να εξασφαλίζει τους κύκλους της ζωής και των θρεπτικών φυσικών στοιχείων και υλικών, καθώς και την ενσωμάτωση των αποβλήτων, αλλά και κοινές ιστορικές καταβολές και ηθικές αξίες των ανθρώπινων κοινοτήτων της, που της δίνουν μια ταυτότητα. Ένα βασικό κριτήριο για τον γεωγραφικό προσδιορισμό μιας βιοπεριφέρειας είναι οι λεκάνες απορροής των υδάτων, γιατί ο κύκλος του νερού είναι και ο πιο ζωτικός κύκλος για κάθε μορφή ζωής σε μια περιοχή. Έτσι υπάρχουν και βιοπεριφέρειες που σήμερα είναι διασυνοριακές, διχοτομούνται από σύνορα. Τα οικοσυστήματα όμως δεν διαχωρίζονται με σύνορα και οι ανθρώπινες κοινότητες σε αυτές δεν θα έπρεπε, επίσης.

Πέμπτη, 25 Ιανουαρίου 2018

Ο «Μακεδονισμός» των Σκοπίων και η Αποανάπτυξη-Τοπικοποίηση

Η αιτία για αυτό το άρθρο είναι οι επίκαιρες για το όνομα των Σκοπίων διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα[1]. Στην ουσία δεν θα υπήρχε πρόβλημα για το όνομα, είτε ως σύνθετη γεωγραφική ονομασία (π.χ. «Βόρεια Μακεδονία» ή «Άνω Μακεδονία»), είτε ως ιστορική εκδοχή (Π.χ. «Νέα Μακεδονία»), είτε ακόμη και ως εθνοτική («Σλαβομακεδονία»), αν δεν φορτιζόταν αυτό με την δημιουργία μιας εθνικής-φυλετικής ταυτότητας, αυτής του «Μακεδονικού Έθνους».
Αυτό το έθνος, σύμφωνα με τους εθνικιστές των Σκοπίων, ξεκινά κιόλας από τον 4ο π.Χ. αιώνα και διαιωνίζεται μέχρι σήμερα. Διεκδικούν μάλιστα αυτήν την κληρονομιά σε μία γεωγραφική έκταση που ξεπερνά τα όρια του σημερινού κράτους της FYROM και περιλαμβάνει την ελληνική και βουλγαρική Μακεδονία, όπου τους πληθυσμούς θεωρούν ως «μακεδονικές» μειονότητες, οι οποίες είναι υποδουλωμένες στις αλλοεθνείς πλειοψηφίες. Έτσι μετατρέπεται και σε «αλύτρωτο» έθνος που έχει βλέψεις μέχρι το Αιγαίο.
Μελλοντικά, ο διακηρυγμένος στόχος των εθνικιστών της περιοχής είναι να ενωθεί στο κράτος τους και η υπόλοιπη Μακεδονία, τόσο η ελληνική όσο και η βουλγαρική. Όπως και να ονομασθεί στο μέλλον το κράτος αυτό, είτε “Βόρεια Μακεδονία”, είτε  “Νέα Μακεδονία” κ.λπ. το πρόβλημα θα εξακολουθεί να υπάρχει, αν η εξουσιαστική ελίτ της χώρας θα θεωρεί ως ιστορικό καθήκον της να δράσει ως ελεύθερο τμήμα, ως η βάση για την απελευθέρωση των υπό κατοχή τμημάτων, της Μακεδονίας του Αιγαίου και της Μακεδονίας του Πιρίν. Η διαμάχη για το όνομα δεν είναι μόνο μία διαμάχη για την ιστορία. Η επιμονή στην οικειοποίηση του γεωγραφικού όρου “Μακεδονία” και η φόρτισή του με εθνικό περιεχόμενο μετατρέπει το «Μακεδονικό πρόβλημα» σε γεωπολιτικό γεωγραφικής επέκτασης.
Η Μακεδονία είναι καταρχήν γεωγραφικός όρος. Έθνη με τη σημερινή σημασία του όρου δεν υπήρχαν την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου (Τότε τα σύνορα ήταν πάντα φυσικά: αδιάβατοι ποταμοί, απάτητα όρη και πάσης φύσεως φυσικά εμπόδια, που υποχρέωναν τους λαούς να αναπτύξουν τις πολιτιστικές τους ιδιομορφίες, και συνεπώς να εμφανιστούν ως ευδιάκριτες εθνότητες)Απλά κάτι τέτοιο σήμερα αφορά τους εθνικιστές από τις δύο πλευρές των σημερινών συνόρων, που απέβλεψαν-μετά τη διάλυση της οθωμανικής αυτοκρατορίας στους βαλκανικούς πολέμους- στη δημιουργία νεωτερικών εθνικών αστικών κρατών, και στην όσο γίνεται μεγαλύτερη επέκτασή τους. Η αντίθεση ξεκινούσε από παλιότερα, από το τέλος του 19ου αιώνα που δημιουργήθηκε το Internal Macedonian Revolutionary Organization (IMRO, 1893), στα πλαίσια της οθωμανικής επικυριαρχίας στην περιοχή της γεωγραφικής Μακεδονίας και είχε να κάνει όχι μόνο με τον ελληνικό, αλλά κυρίως με τον βουλγάρικο και σερβικό εθνικισμό. Αλλά ενώ έγιναν αποδεκτά από όλες τις πλευρές των ανταγωνιστικών βαλκανικών εθνικισμών τα τετελεσμένα των συνθηκών που συμφωνήθηκαν μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους[2], και θα έπρεπε να έχουν σταματήσει αυτές οι αντιθέσεις, αναβιώνουν πάλι οι ανταγωνισμοί.
Κανονικά δεν θα έπρεπε να υπάρχει «Μακεδονικό ζήτημα». Δημιουργήθηκε όμως πάλι μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο, γιατί ο Τίτο-όντας ο ίδιος Κροάτης- έστησε στα πλαίσια της ενωμένης Γιουγκοσλαβίας μία Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας-όπως βέβαια και μία Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Σερβίας, της Κροατίας κ.λπ. Πιθανά για να υπάρξει και ισορροπία μεταξύ των υπαρχόντων τότε κροατικού και σερβικού εθνικισμού, έπαψε το κομμάτι της Μακεδονίας που ανήκε στη Σερβία να είναι «Σερβικό» και έγινε «Μακεδονικό» - «Γιουγκοσλαβικό»[3]. Και ξαναβγήκε στην επιφάνεια με τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Έτσι για 45 χρόνια οι νέοι και οι νέες εκεί μεγάλωναν σε ένα σχολικό σύστημα που τους μάθαινε ότι είναι πρώτα Μακεδόνες και μετά κομμουνιστές Γιουγκοσλάβοι. Ταυτόχρονα δημιουργήθηκε και στη Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας ένας κρατικός μηχανισμός και μια γραφειοκρατική πολιτικο-διοικητική ελίτ που ανέπτυξε και ιδιαίτερα υλικά και ταξικά συμφέροντα. Στη βάση αυτή αναγεννήθηκε ο «νεο-μακεδονικός εθνικισμός» των Σκοπίων.
Είναι το φαντασιακό του αλυτρωτισμού-επεκτατισμού, που μετατρέπει σήμερα τη FYROM σε αγκάθι και παράγοντα αστάθειας για την ειρηνική συνύπαρξη των λαών της περιοχής των νότιων Βαλκανίων και δεν επιτρέπει την ανάπτυξη σχέσεων καλής γειτονίας. Δεν επιτρέπει την κοινή αντιμετώπιση των προβλημάτων της Ν. Βαλκανικής που στην ουσία αποτελείται από βιοπεριφέρειες που χαρακτηρίζονται από κοινές συνθήκες των ανθρώπινων κοινοτήτων και των οικοσυστημάτων τους. Είναι ακριβώς η οικολογική υποβάθμιση αυτών των περιοχών, που οξύνουν και τα κοινωνικά προβλήματα των τοπικών κοινωνιών τους, ενώ η λύση θα ήταν: Ισορροπημένος τρόπος ένταξης της ανθρώπινης κοινωνίας στο φυσικό περιβάλλον κάθε περιοχής. Από το πως δένονται οι διανθρώπινες σχέσεις με τους τοπικούς φυσικούς πόρους, όπως π.χ με τις λεκάνες απορροής του νερού, με τις άλλες μορφές ζωής και το πλέγμα των οικοσυστημάτων της περιοχής, εξασφαλίζοντας την αρμονική ενότητα του τόπου,  της κοινότητας των ανθρώπων που τον κατοικούν και του συνόλου των παραγωγικών τους δραστηριοτήτων. Η εγγύτητα καθορίζει τη διαχείριση των εισροών και των εκροών των παραγωγικών μονάδων και των ανταλλαγών, με βάση τη σχετική αυτάρκεια-αυτοδυναμία της κάθε περιοχής. Πολλές φορές θα χρειασθεί να μη ληφθούν υπόψη υπάρχοντα εθνικά σύνορα και να διαμορφωθεί από το διασυνοριακό κίνημα του συνομοσπονδισμού «σκιωδώς» διασυνοριακές βιοπεριφέρειες[4].
Με τη στάση των εξουσιαστικών κομμάτων της FYROM τη τελευταία 25ετία και με τη προσπάθειά τους να διαμορφώσουν εθνική ταυτότητα στο χώρο της, φαίνεται ότι η πλειοψηφία των Σλαβομακεδόνων  δεν αποδέχεται ότι είναι μία από τις εθνότητες που κατοικούν στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή. Το ιδεολόγημα του “διαμελισμένου μακεδονικού έθνους” θα ενισχυθεί, αν από την άλλη πλευρά- στις συνομιλίες που πρόκειται να γίνουν με την Ελλάδα-επικρατήσει πάλι η αντίστοιχη στάση των εθνικιστών της Ελληνικής επικράτειας: οι «ξυπόλυτοι γυφτοσκοπιανοί» δεν έχουν κανένα δικαίωμα στη Μακεδονία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αν και αυτό που οι Σκοπιανοί ονομάζουν ως κράτος «Μακεδονία»-παρότι καλύπτει περίπου το ένα τρίτο της γεωγραφικής Μακεδονίας- αμφισβητείται αν βρίσκεται στη ζώνη της αρχαίας Μακεδονίας, η οποία δεν είχε ποτέ σταθερά σύνορα.
Από την πλευρά της ελληνικής εξουσιαστικής ελίτ υπήρξε μια λανθασμένη αντίδραση το 1990-91, λόγω εσωτερικής πολιτικής και ανταγωνισμού των τότε κομμάτων. Ο Ανδρέας Παπανδρέου και ο Αντώνης Σαμαράς πλειοδότησαν στον εθνικισμό-και όχι στον καλώς εννοούμενο πατριωτισμό-αποσκοπώντας στις ψήφους του ελληνικού λαού στη βάση της απειλής της ελληνικής ταυτότητας από την επανέναρξη των αλυτρωτισμών, μετά το τέλος των βαλκανικών «κομμουνισμών» και σε μια εποχή κρίσης ταυτοτήτων. Ο ελληνικός εθνικισμός αντιστεκόταν στην ονομασία της Μακεδονίας με δύο βασικές κατηγορίες επιχειρημάτων: Η πρώτη κατηγορία είχε να κάνει με την απειλή εναντίον της ελληνικής Μακεδονίας, λόγω των διεκδικήσεων της σλαβομακεδονικής πλευράς, ενώ η δεύτερη ήταν τα ιστορικά επιχειρήματα για την ελληνικότητα του ονόματος Μακεδονία. Πρόβαλε όμως πρακτικά μόνο την ιστορική πλευρά του ζητήματος, αφού τότε το «ξυπόλυτο» συνονθύλευμα των Σλάβων, Αλβανών, Τσιγγάνων, Τούρκων κ.λπ των Σκοπίων δεν αποτελούσε κίνδυνο για την «κραταιά» Ελλάδα. Δεν ήθελαν καμιά συζήτηση για το γεγονός ότι μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας η FYROM συστάθηκε ως κράτος με τη συνταγματική ονομασία «Δημοκρατία της Μακεδονίας» που καταλαμβάνει μέρος της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής της Μακεδονίας.
Ακόμα και εάν οι Σλαβομακεδόνες δήλωναν τότε πως δεν έχουν καμία σχέση με τους αρχαίους Μακεδόνες(ένας από αυτούς το δήλωσε, ήταν ο Κίρο Γριγκόροφ, αλλά ήταν στη δύση του, γιατί μετά ανέλαβαν άλλοι) το πρόβλημα δεν θα λυνόταν. Με τον τρόπο που χειρίσθηκαν το ζήτημα οι Έλληνες κρατούντες[5], επέτρεψαν στους Αμερικανούς- Ευρωπαίους να θεωρήσουν το Μακεδονικό σαν μία «διαμάχη για την ιστορία χωρίς πρακτικό περιεχόμενο». Αυτό τους βόλευε βέβαια πολύ για να αποφύγουν την γεωπολιτική ουσία του προβλήματος, θεωρώντας ότι η ελληνική απαίτηση για αλλαγή του ονόματος ήταν υπερβολική και ανεδαφική.
Προφανώς και τα Σκόπια είναι αδύναμα να επιβάλουν έμπρακτα τον αλυτρωτισμό τους. Εξάλλου τα αλβανικά κόμματα, που στηρίζουν και συμμετέχουν σήμερα στην κυβέρνηση Ζάεφ δεν ενδιαφέρονται και πολύ για το όνομα “Μακεδονία”. Οι Αλβανοί της FYROM[6] έχουν εθνική ταυτότητα και είναι μάλλον υπέρ γεωγραφικού και όχι εθνικού προσδιορισμού, όπως είναι οι Σλαβομακεδόνες. Η δική τους προτεραιότητα είναι η ένταξη στο ΝΑΤΟ και η έναρξη της ενταξιακής πορείας προς την ΕΕ και για αυτό επιδιώκουν τη συμφωνία και της Ελλάδας στο όνομα, ώστε να μη βάζει βέτο σε αυτή την πορεία. Τα αλβανικά κόμματα χρησιμοποιούνται μάλιστα σαν μοχλός πίεσης προς τον Ζάεφ από τους Αμερικανούς και τους Ευρωπαίους. Δεν υπάρχει ουσιαστικός κίνδυνος από τον αλυτρωτισμό της FYROM-εκτός και αν χρησιμοποιηθεί αυτός ο αλυτρωτισμός από κάποια διεθνή μεγάλη δύναμη ή το ΝΑΤΟ για τα δικά τους συμφέροντα στην περιοχή των Βαλκανίων. Έτσι όμως όπως εκφράζεται - με ξεκάθαρη αναφορά στο Σύνταγμά τους, στα σχολικά βιβλία και στην επίσημη ιστορία τους- είναι σε θέση να δηλητηριάζει τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπινων κοινοτήτων και των δύο πλευρών, σε μια περίοδο ευρύτερης γεωπολιτικής ρευστότητας, οικονομικής κρίσης και πολεμικών ιαχών.
Πως θα πρέπει να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα μελλοντικά από την ελληνική κοινωνία και κυρίως από τους πληθυσμούς της σημερινής ελληνικής Μακεδονίας; 
Αυτό θα εξαρτηθεί φυσικά από τις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Επειδή από την ιστοσελίδα μας προτείνουμε την προώθηση μιας ομοσπονδιακής κοινοπολιτείας στη βάση της συμβουλιακής άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια των δήμων και περιφερειών της ελληνικής επικράτειας[7], δεν μπορεί παρά να προτείνουμε το ίδιο και για την ΠΓΔΜ, ενόσω θα υπάρχουν σύνορα. Με βάση τα όσα αναφέρουμε στην υποσημείωση για τις βιοπεριφέρειες, θα μπορούσε η ΠΓΔΜ να οργανώσει την αντίστοιχη ομοσπονδιακή κοινοπολιτεία της με βάση τις τρεις διαφορετικές βιοπεριφέρειές της. Και με αυτή την μορφή να ενταχθεί σε μια Ευρώπη των περιφερειών. Γιατί μια τέτοια κατεύθυνση προτείνουμε να προωθηθεί και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε απορρίπτοντας την σημερινή Ευρώπη των Κρατών -Τραπεζιτών να καταλήξουμε στην δημοκρατική Ευρώπη των ομοσπονδιοποιημένων βιοπεριφερειών[8].


[1]Στις 8/9/ 1991 έχουμε διακήρυξη της ανεξαρτησίας των Σκοπίων με την ονομασία «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Εδώ και είκοσι επτά  περίπου χρόνια κρατάει η αντιπαράθεση μεταξύ Αθήνας-Σκοπίων για το όνομα της ΠΓΔΜ. Στις 6/8/1992: Αναγνώριση της χώρας από τη Ρωσία με το συνταγματικό της όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Στις 7/4/1993 υπήρξε αναγνώριση της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ)- Former Yugoslav Republic of Macedonia (FYROM) από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Στις 12/10/1993 έχουμε αναγνώριση της χώρας από την Κίνα με το συνταγματικό της όνομα. Στις 9/2/1994 υπήρξε αναγνώριση της ΠΓΔΜ από τις ΗΠΑ (ενώ στις 4/11/2004 αναγνώριση από τις ΗΠΑ με το συνταγματικό της όνομα). Σήμερα περισσότερες από 130 χώρες (133 σύμφωνα με τα Σκόπια), έχουν συνάψει διπλωματικές σχέσεις με την πΓΔΜ χρησιμοποιώντας το όνομα "Δημοκρατία της Μακεδονίας".

[2]Ο γεωγραφικός χώρος της Μακεδονίας τότε μοιράσθηκε μεταξύ Σερβίας, Βουλγαρίας και Ελλάδας. Η Ελλάδα βέβαια πήρε το μεγαλύτερο κομμάτι του εδάφους της, αλλά η εγκατάσταση μεγάλου αριθμού Ελλήνων από τη Μικρά Ασία μετά το 1923 ελληνοποίησε σχεδόν παντού τους κατοίκους στο ελληνικό κομμάτι της Μακεδονίας. Έτσι η οποιαδήποτε πολιτική για αυτοδιάθεση των εναπομεινάντων μειονοτήτων δεν είχε νόημα.

[3] Πιθανά και για να μην υπάρξει διεκδίκηση από τη μεριά της Βουλγαρίας, η οποία θα είχε κάθε δικαίωμα να το κάνει με το επιχείρημα ότι οι κάτοικοι της σερβικής Μακεδονίας ήταν περισσότερο «Βούλγαροι» παρά «Μακεδόνες»- λόγω π.χ. γλώσσας και ονομάτων/επιθέτων- αλλά ο βουλγαρικός εθνικισμός ήταν αποδυναμωμένος τότε αφού ηττήθηκε σε δύο παγκόσμιους πολέμους όντας σύμμαχος της Γερμανίας. Αν είχε συμπαραταχθεί με τις νικήτριες δυνάμεις, πιθανά η περιοχή των Σκοπίων να ανήκε σήμερα στη Βουλγαρία.

[4] Η έννοια της βιοπεριφέρειας: Πρόκειται για μια οικολογική και γεωγραφική ταυτόχρονα περιοχή, που αποτελεί ένα χώρο με κοινές φυσικές και γεωγραφικές συνθήκες, αρκετό για να εξασφαλίζει τους κύκλους της ζωής και των θρεπτικών φυσικών στοιχείων και υλικών, καθώς και την ενσωμάτωση των αποβλήτων, αλλά και κοινές ιστορικές καταβολές και ηθικές αξίες των ανθρώπινων κοινοτήτων της, που της δίνουν μια ταυτότητα. Ένα βασικό κριτήριο για τον γεωγραφικό προσδιορισμό μιας βιοπεριφέρειας είναι οι λεκάνες απορροής των υδάτων, γιατί ο κύκλος του νερού είναι και ο πιο ζωτικός κύκλος για κάθε μορφή ζωής σε μια περιοχή. Έτσι για τη FYROM έχουμε:  Η κύρια υδάτινη ροή της χώρας είναι ο Αξιός (Βαρδάρης) ποταμός που τη διασχίζει για 301 χιλιόμετρα, προτού περάσει τα σύνορα με την Ελλάδα στο νότο και καταλήξει στο Αιγαίο κοντά στη Θεσσαλονίκη. Η λεκάνη του Αξιού περιλαμβάνει 80% της επιφάνειας της χώρας. Έχουμε και δύο άλλες μεγάλες υδάτινες ροές, το Μαύρο Δρίνο, που πηγάζει από την Οχρίδα, οδεύει προς βορρά, περνά στην Αλβανία, όπου συμβάλει με τον Λευκό Δρίνο και εκβάλλει στην Αδριατική, και το Στρωμνιτσιώτη, που συμβάλλει στο Στρυμώνα στη Βουλγαρία. Υπάρχουν βέβαια τρεις μεγάλες λίμνες — η Αχρίδα (Οχρίδα) και η Μεγάλη Πρέσπα που έχουν να κάνουν με τη λεκάνη του μαύρου Δρίνου  και η Δοϊράνη στα νοτιοανατολικά. Η Πρέσπα και η Δοϊράνη διχοτομούνται από τα σύνορα της Αλβανίας και της Ελλάδας. Θα μπορούσαμε λοιπόν να μιλήσουμε για τρεις βιοπεριφέρειες της FYROM, που όμως μέρος τους ανήκουν στην Αλβανία, Ελλάδα και Βουλγαρία-διακόπτονται από σύνορα. Τα οικοσυστήματα όμως δεν διαχωρίζονται με σύνορα και οι ανθρώπινες κοινότητες σε αυτές δεν θα έπρεπε, επίσης.

[5] Όχι μόνο η τότε κυβέρνηση και ο υπουργός των εξωτερικών Σαμαράς, αλλά και μεγάλα τμήματα των Ελλήνων ψηφοφόρων, καθοδηγούμενα από τα αντίστοιχα κόμματα, κατέβαιναν σε διαδηλώσεις για τον σφετερισμό του ονόματος Μακεδονία.

[6]Οι Αλβανοί αποτελούν μια σημαντική μειονότητα, περίπου 25% του πληθυσμού της χώρας και οι δημιουργούμενες εντάσεις με τη «Μακεδονική πλειοψηφία» φτάνουν συχνά και σε ένοπλες συγκρούσεις. Σε αυτό παίζουν ρόλο και οι Αλβανοί εθνικιστές που επιδιώκουν τη δημιουργία της «Μεγάλης Αλβανίας».

[7] Βλέπε αναλυτικό κείμενό μας στο http://www.topikopoiisi.eu/theta941sigmaepsiloniotasigmaf/6877678 .
Στη Θράκη για παράδειγμα, παίζονται πολλά από τη μεριά και των δύο κρατών, Ελλάδας-Τουρκίας. Για να μη μας επιβάλλουν την ατζέντα τους, τόσο οι φασίστες και των δύο πλευρών, όσο και το πανίσχυρο τουρκικό προξενείο (ελέγχει τη μουφτεία, την τοπική τράπεζα, το φτηνεμπόριο, τα τοπικά κανάλια και τοπικό τύπο, ακόμα και το φόρεμα της μαντήλας κ.λπ), θα πρέπει να προωθήσουμε και για την περιοχή-ιδιαίτερα για αυτήν-την άποψη της Δημοκρατικής Αυτονομίας και της συμβουλιακής άμεσης δημοκρατίας, για να μπορούν να αντιμετωπισθούν ειλικρινά και ισότιμα όλες οι κατηγορίες πολιτών της περιοχής. Θα χρειασθεί να δημιουργηθούν Συμβούλια εθνοτήτων και θρησκευτικών δοξασιών, ενόσω θα υπάρχουν αυτές οι διαφορές που δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε, ώστε να μην επιβάλλονται οι μεν στους δε.  Τα συμβούλια αυτά λειτουργώντας στα πλαίσια της γενικότερης συμβουλιακής δημοκρατίας της Δημοκρατικής Αυτονομίας, θα βοηθήσουν να περάσουμε και σε αυτόν τον τόπο σε μια κοινωνία ισότητας (φύλων, θρησκευτικών και εθνοτικών μειονοτήτων) και ισοκατανομής των τοπικών πόρων και εξουσιών.

[8]Βλέπε: http://www.topikopoiisi.eu/theta941sigmaepsiloniotasigmaf/7319508

Κυριακή, 31 Δεκεμβρίου 2017

​Συνάντηση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Κάλεσμα από τη συνέλευση της Ραψάνης: 
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα και έχει εδραιωθεί στην νεοελληνική κοινωνία μία επαναστατική διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων. 

Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί, έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης. 

Σε όλη την Ελλάδα υπάρχουν κινήματα υπεράσπισης των κοινών αγαθών, αντίστασης στην εκποίηση των φυσικών πόρων και στις κατά τόπους καταστροφές που προκαλεί ή απειλεί να προκαλέσει η ανάπτυξη των πολυεθνικών και του γιγαντισμού στους τομείς των εξορύξεων, της ενέργειας, του τουρισμού κ.α. 

Σε όλη την Ελλάδα υπάρχουν επίσης συλλογικότητες κοινωνικής αλληλεγγύης και συνεργατικών εγχειρημάτων αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας στους τομείς του εμπορίου και της πρωτογενούς παραγωγής. Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν στην νεοελληνική πραγματικότητα υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων, έχει πλέον έρθει ο καιρός να συναντηθούν, να συντονιστούν, καθώς και η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία να εκφραστεί.
Για όλα αυτά σας καλούμε στις 10-11 του Φλεβάρη στις Σταγιάτες Πηλίου στο πολιτιστικό κέντρο (πρώην δημοτικό σχολείο).
Έναρξη το Σάββατο στις 11.00, μια διανυκτέρευση το Σάββατο και λήξη την Κυριακή όταν τελειώσουν οι εργασίες. (Διαδώστε ελεύθερα)
Η συνέλευση της Ραψάνης 


Τηλέφωνα επικοινωνίας και συντονισμού: 
Βασικό: Γιάννης Μπίλλας (6973845645), 
Αναπληρωματικό: Γιώργος Μελισσουργός (6970409496) 
Συντονισμός για τρόφιμα: Μαρία Τζαννέτου (6978683146) 
Κεντρικό email επικοινωνίας: apoanaptiksi.el@protonmail.com 
Σημειώσεις:
1. Το φαγητό, τα φρούτα και ότι άλλο θα είναι ρεφενέ. Επομένως φέρτε ότι μπορείτε για να συμβάλλετε (καλό θα ήταν να γίνει ενημέρωση είτε στο email επικοινωνίας είτε τηλεφωνικά ώστε να έχουμε εικόνα).
2. Απαραίτητος υπνόσακος
3. Αν μπορείτε, απαντήστε έγκαιρα για το πόσοι και ποιοι θα έρθετε.

Δευτέρα, 11 Δεκεμβρίου 2017

Παγκοσμιοποίηση-οικουμενικότητα-αποανάπτυξη-τοπικοποίηση

1)    Αυτό που αποκαλούμε παγκοσμιοποίηση είναι η διαδικασία, με την οποία τα τελευταία 20-30 χρόνια το κεφαλαιοκρατικό σύστημα θέτει υπό την εξουσία του όλο τον πλανήτη.
2)    Όταν λέμε κεφάλαιο δεν το εννοούμε μόνο με την έννοια της σχέσης εξουσίας ή της παραγωγικής σχέσης , αλλά και της κοινωνικής σχέσης που δημιουργεί. Είναι ένα σύστημα σχέσεων, στο οποίο τα υποκείμενα-ιδιώτες ή κράτος- εξουσιάζουν όχι μόνο τους φυσικούς ή παραγωγικούς πόρους ή τα προϊόντα της παραγωγής και τη διακίνησή τους (μέσω της ιδιοκτησίας- ιδιωτικής ή κρατικής-και των αγορών), αλλά και την κοινωνική ζωή στο σύνολό της. Το κεφάλαιο εξουσιάζει δηλαδή τις συνθήκες ύπαρξης και ζωής όλων αυτών που συνδέονται μέσα από αυτές τις σχέσεις και τις υλοποιούν, παρόλο που μεγάλο μέρος αυτών-εργαζόμενοι, παραγωγοί- μπορεί να αποτελούν το ανταγωνιστικό προς αυτές στοιχείο. Παρόλο που κάποιοι θύλακες ιθαγενών λαών μπορούν να αντιστέκονται ακόμη στην πολιτιστική ομογενοποίηση και τον δυτικό τρόπο ζωής.

3)    Το κρίσιμο σημείο με τον όρο παγκοσμιοποίηση είναι ότι σε αυτή τη φάση η κίνηση του κεφαλαίου θέτει την συνολική κοινωνική ζωή, τα οικοσυστήματα και τη φύση υπό την εξουσία του. Παράγει την συνολική οικονομικοκοινωνική ζωή και την αναπαράγει ταυτόχρονα ιδεολογικοπολιτικά. Μετατρέποντας την μέχρι πρότινος παραγωγή, σε παραγωγή του συνολικού «βίου» των ανθρώπων. Σε παραγωγή «υποκειμένων» ενός συγκεκριμένου ανθρωπολογικού τύπου με διανοητικές, συναισθηματικές και ψυχολογικές αντιλήψεις για την πραγματικότητα, που στηρίζονται σε  μια κτητική, επεκτατική και χρησιμοθηρική ψυχοσύνθεση. Μπορούμε να την ονομάσουμε βιοπολιτική παραγωγή, με την έννοια ότι συνθέτει την οικονομία, την ιδεολογία και την πολιτική υπό την ηγεμονία της οικονομίας. Με την έννοια της παραγωγής αντικειμένων, υποκειμένων και των μεταξύ τους σχέσεων υπό την κυριαρχία του κέρδους. Με την έννοια της βιοτεχνολογικής παραγωγής-αναπαραγωγής και του ίδιου του είδους του ανθρώπου.

Και αυτό στα πλαίσια ενός πλανητικού φυσικού και κοινωνικού περιβάλλοντος-στα πλαίσια του «παγκόσμιου χωριού»- γιατί υπερβαίνει τα οικονομικά και πολιτικά όρια, τα οποία έθεταν στο παρελθόν τα κράτη-έθνη. Έχουμε υπέρβαση των «εθνικών αγορών» και της «εθνικής κυριαρχίας». Με την κίνησή του αυτή το κεφάλαιο γίνεται ταυτόχρονα υπερεθνικό, εθνικό και τοπικό, ενιαία και στα τρία επίπεδα, διαμορφώνοντας σταδιακά -και στα 3 επίπεδα- τις αντίστοιχες δομές της παγκόσμιας κρατικής δομής.

4)    Η κυρίαρχη ιδεολογία με την οποία κάνει αυτήν την επέκταση είναι η ιδεολογία της «αέναης ανάπτυξης»(οικονομική μεγέθυνση, άπειροι πόροι, τεχνολογική καινοτομία και αγοραία επιστήμη-«τεχνολογικός μεσιανισμός»- ευημερία με αύξηση της κατανάλωσης, ατομική κοινωνική ανέλιξη μέσω αύξησης του κομματιού της πίττας κ.λπ.).  Η βάση αυτής της ιδεολογίας σήμερα είναι η επέκταση της χρηματικής βασικά οικονομίας μέσω της πίστωσης και δανείων προς καταναλωτές, νοικοκυριά, επιχειρήσεις, κυβερνήσεις. Υπάρχει μια ψευδαίσθηση «ανάπτυξης» μέσω της διόγκωσης της χρηματοπιστωτικής φούσκας, ενώ η πραγματική οικονομία δε μπορεί να αναπτύσσεται πλέον με 2-3% ετησίως-όπως συνέβαινε μέχρι τώρα. Αιτία για αυτό είναι ο κορεσμός στην παραγωγή, η μειούμενη αγοραστική δύναμη των πολλών, αλλά κυρίως τα πλανητικά όρια σε πόρους, υλικά και ενέργεια, καθώς και τα όρια στην ενσωμάτωση των τεράστιων απόβλητων των οικονομικών δραστηριοτήτων, όπως επίσης οι κλιματικές αλλαγές και οι συνακόλουθες καταστροφές. Ταυτόχρονα υπάρχει και μια ψευδαίσθηση για γενίκευση της «δημοκρατίας», που αντικαθιστά αυταρχικά καθεστώτα, ενώ στην πραγματικότητα οδηγούμαστε σε ανατροπή της «αστικής δημοκρατίας» από την ολιγαρχία του πλούτου. Έχουμε το πέρασμα από το «εθνικό δημοκρατικό πολίτευμα», στο παγκόσμιο ολιγαρχικό τέτοιο.

5)    Οι κρίσεις-ιδίως η παρούσα χρηματοπιστωτική, που εξελίσσεται σε συνολική δομική κρίση του καπιταλισμού-απομυθοποιεί και θέτει σε αμφισβήτηση την παγκοσμιοποιημένη σήμερα κυριαρχία των κεφαλαιοκρατικών οικονομικών –κοινωνικών -πολιτικών σχέσεων από μεγάλες κοινωνικές κατηγορίες των κυριαρχούμενων. Παρόλο που ένα μέρος του πολιτικού συστήματος προτείνει «νεοκεϋνσιανές» πολιτικές και την επιστροφή στο εθνικό δημοκρατικό κοινωνικό κράτος. Παρόλο που το πιο έξυπνο μέρος του βιομηχανικού κεφαλαίου προσπαθεί να μετατραπεί σε βιοκεφάλαιο (βλέπε: http://www.topikopoiisi.com/2/post/2012/08/august-24th-2012.html) και να απαντήσει με την λεγόμενη «πράσινη ανάπτυξη», στην καταστροφή του περιβάλλοντος. Και οι δύο αυτές κινήσεις δε μπορεί να επιτευχθούν στα πλαίσια του συστήματος, μέσω των αγορών, οι οποίες είναι από τη μια παγκοσμιοποιημένες-δε μπορεί πια να ξαναμπούν σε εθνικά καλούπια-  και από την άλλη λειτουργώντας με κριτήριο τη μεγιστοποίηση του κέρδους, δεν μπορούν να προωθήσουν τη κοινωνική και οικολογική δικαιοσύνη. Δεν μπορεί να δώσει λύση ούτε το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, όσο και να δανείζει με χαμηλά επιτόκια, περιμένοντας την ανάκαμψη. Αυτή δε μπορεί να έρθει, αν δε μπουν όρια στην ανάπτυξη, όρια που μπαίνουν -όπως αναφέρθηκε ήδη-από τις πεπερασμένες δυνατότητες που έχει ο πλανήτης σε πόρους, υλικά, ενέργεια και απορρόφηση αποβλήτων.

6)    Θα χρειασθεί να περάσει η ανθρωπότητα στο στάδιο της από-ανάπτυξης. Δηλαδή στο στάδιο που θα κυριαρχήσει η άποψη ότι μπορούμε να ζήσουμε καλύτερα παράγοντας και καταναλώνοντας λιγότερα. Διαχωρίζοντας τις ανάγκες από τις επιθυμίες μας και υιοθετώντας μια «εθελούσια ολιγάρκεια», μπορούμε να επιβάλλουμε σταδιακά μια σμίκρυνση της οικονομίας που με σωστή διαχείριση όχι μόνο δε θα αυξήσει την ανεργία και τη φτώχεια, αλλά θα βελτιώσει την ποιότητα της ζωής μας. Η ανάπτυξη, τις τελευταίες δεκαετίες, ούτε περισσότερο ευτυχισμένους μας έκανε στις Δυτικές χώρες, ούτε τους φτωχούς του Τρίτου κόσμου βοήθησε-αντίθετα μετέτρεψε πολλούς από αυτούς σε οικονομικούς, πολιτικούς, περιβαλλοντικούς μετανάστες, αφού διέλυσε τους παραδοσιακούς τοπικούς τρόπους επιβίωσης- ενώ ήδη το κόστος των κλιματικών καταστροφών είναι δυσβάσταχτο για τις οικονομίες των κρατών. Η επιλογή λοιπόν που έχουμε να κάνουμε σήμερα είναι μεταξύ μιας ανεξέλεγκτης ύφεσης και μιας ελεγχόμενης και βιώσιμης απο-ανάπτυξης».  Να επιλέξουμε να στηριχθούμε –όσο γίνεται περισσότερο-στις τοπικές οικονομίες, στην αυτοδυναμία και αυτάρκεια των περιοχών και των χωρών, στις δίκαιες ανταλλαγές μεταξύ τους. Θα χρειασθεί να επαναπροσδιορίσουμε τις βασικές μας ανάγκες και τον τρόπο ικανοποίησή τους. Όσο γίνεται λιγότερο μέσω των αγορών και με μικρότερο κοινωνικό και οικολογικό αποτύπωμα. Επιδιώκοντας την ευημερία μέσω της «ατομικής εγκράτειας» και της «συλλογικής αφθονίας». Μέσω αυτοανάπτυξης, αυτοπραγμάτωσηςκαι αυθυπέρβασή μας σαν κοινωνικά όντα.

Η κατεύθυνση μπορεί να είναι: «από-ανάπτυξη εδώ» (όπου υπάρχει μεγάλο οικολογικό και κοινωνικό αποτύπωμα) «συντήρηση εκεί»( όπου υπάρχει βιωσιμότητα) «ανάπτυξη παραπέρα»( όπου μειώνεται το οικολογικό και κοινωνικό αποτύπωμα π.χ. μέσω της ανάπτυξης των οικο-καλλιεργειών για την παραγωγή ποιοτικών τροφίμων και την ενσωμάτωση της περίσσιας του CO2 της ατμόσφαιρας στο έδαφος ή της αναβλάστησης δασών, ανασύστασης λιμνών και βιοτόπων ή της χρήσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας) .

Οι μέχρι τώρα «από κάτω» και τα «νεόπτωχα» στρώματα των μεσαίων τάξεων, μπορούν να βλέπουν πια ότι η ανεξέλεγκτη ύφεση και η κυριαρχία των καπιταλιστικών σχέσεων οδηγεί αυτούς και τα γεννημένα ή αγέννητα παιδιά τους, τις συνθήκες ύπαρξής τους-ακόμα και τον ίδιο τον πλανήτη-σε κατάρρευση. Αν δεν χειραγωγηθούν οι αντιδράσεις τους από τα πολιτικά κόμματα των συστημάτων κοινοβουλευτικής διακυβέρνησης και αν η άρση της συναίνεσής τους στραφεί στην επιδίωξη διαφορετικών προς τον καπιταλισμό σχέσεων, τότε η κατάργησή τους και η υπέρβαση της παγκοσμιοποίησης δεν θα είναι ουτοπία.

7)    Η υπέρβαση της παγκοσμιοποίησης-γιατί αυτή πια είναι μη αναστρέψιμο ιστορικό γεγονός για να διαγραφεί-μπορεί να γίνει μόνο με τη διαδικασία της οικουμενικοποίησης. Μια διαδικασία που θα στηρίζεται στην αρχή της οικουμενικότητας, στην αρχή κατά την οποία: μία είναι η πατρίδα όλων, ο μπλε πεπερασμένος και μοναχικός στο κοντινό διάστημα πλανήτης μας.   Ο αέρας, η θάλασσα, το νερό, η γη και οι καρποί της, ο υλικός πλούτος και οι ενεργειακοί πόροι, τα δώρα γενικά της φύσης αυτού του πλανήτη, είναι δώρα και κοινή κληρονομιά για όλους τους ανθρώπους και τις άλλες μορφές ζωής που δημιούργησε αυτή η φύση.

Ο έλλογος άνθρωπος, έχοντας συνείδηση αυτού του γεγονότος, μπορεί να αποδεχθεί αυτή την έννοια της οικουμενικότητας: της κοινής κληρονομιάς του φυσικού πλούτου καταρχήν, του εύφορου εδάφους, των δασών και της φυσικής προσφοράς τους(οξυγόνου, οργανικής ύλης και πρώτων υλών), των ποταμών-λιμνών-θάλασσας, των φυσικών ειδών τους και της αντίστοιχης υλικής και πνευματικής προσφοράς τους( ομορφιά, θέα, αναζωογόνηση, αναψυχή κ.λπ.), των διάφορων βιοτόπων και οικοσυστημάτων της άγριας ζωής, των πρώτων υλών και των πηγών ενέργειας για χρήση και μεταποίηση από το υπέδαφος, το έδαφος και την ατμόσφαιρα(σήμερα εξορύσσονται, καναλιζάρονται με αγωγούς, συσκευάζονται, εμφιαλώνονται, διανέμονται κ.λπ. από ιδιωτικές κυρίως εταιρείες. Τελευταία μάλιστα διεκδικούν και την εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών της Αρκτικής και Ανταρκτικής- που μέχρι τώρα δεν ανήκαν σε κανένα-με την ευκαιρία του λιώσιμου των πάγων σε αυτές, λόγω του φαινομένου του «θερμοκηπίου») .

Στη συνέχεια της κοινής κληρονομιάς του κοινωνικά και συλλογικά παραχθέντος πλούτου από προηγούμενες ανθρώπινες κοινότητες και κοινωνίες. Αλλά και του κοινωνικά-σε συγκεκριμένη κοινωνία- παραγόμενου νέου πλούτου, που είναι αναγκαίο και δίκαιο να μοιράζεται σε όλους τους ανθρώπους της συγκεκριμένης κοινωνίας.

Τέτοιος κοινωνικός πλούτος, αγαθά δηλαδή της κοινωνικής παραγωγής, είναι:  οι σπόροι και οι ποικιλίες-ράτσες που βελτιώθηκαν και κληρονομήθηκαν από τους αγρότες προηγούμενων κοινωνιών για την παραγωγή τροφής, οι διαδικασίες και η γνώση γύρω από τη σημερινή παραγωγή τροφής(σήμερα όλα τα προηγούμενα πατεντάρονται από εταιρείες και ιδιωτικοποιούνται). Η κοινωνικά παραγόμενη γνώση σε όλα τα γνωστικά πεδία και η μετάδοσή της, η παιδεία και εκπαίδευση της νέας γενιάς. Η διατήρηση και βελτίωση της υγείας του πληθυσμού μέσω αντίστοιχων κοινωνικών θεσμών πρόληψης και αποκατάστασης. Ο εφοδιασμός των πόλεων και των οικισμών σε νερό μέσω δικτύων και καναλιών από κοινές πηγές και αποθέματα νερού. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας -από κοινές πηγές ενέργειας- και η διανομή της μέσω δικτύων σε κοινή γη -δημόσια ή δημοτική-και δρόμους. Η διακίνηση ανθρώπων και προϊόντων μέσω χρήσης κοινών δρόμων στην ξηρά και θάλασσα, των λιμανιών καθώς και σταθερών τροχιών, μέσω κοινών μέσων μαζικής μεταφοράς. Η επεξεργασία και η επαναχρησιμοποίηση υλικών από την ανακύκλωση των κοινών αποβλήτων-απορριμμάτων των πόλεων και οικισμών. Η χρήση των κοινών ραδιοσυχνοτήτων, τηλε-συχνοτήτων και τηλεφωνίας, καθώς και των πληροφοριακών λεωφόρων, που σήμερα παραχωρούνται από τους κρατούντες σε ιδιωτικά μέσα πληροφοριών και επικοινωνίας, κ.λπ., κ.λπ.

Η οικουμενικότητα θα είναι η βάση και η προϋπόθεση για οποιοδήποτε κοινωνικό κίνημα των ανθρώπων, που θα θελήσει να καταργήσει τη σημερινή κατάσταση: το σημερινό «κομμάτιασμα της γης» και των «περιφράξεων» από την ιδιοκτησία, τη σημερινή ιδιωτικοποίηση των φυσικών-συλλογικών-κοινωνικών αγαθών, τον ατομικισμό-ανταγωμισμό και τις κοινωνικές ανισότητες, την εκμετάλλευση ανθρώπων, οικοσυστημάτων και φύσης, τη μόλυνση-ρύπανση του περιβάλλοντος, την αποσταθεροποίηση του κλίματος κ.λπ.

Ειδικά στον ελλαδικό χώρο η έννοια της οικουμενικότητας έχει βάση από πολύ παλιά. Υπήρχε εκφρασμένη γενικά και στην αρχαιοελληνική φιλοσοφία και σκέψη με τις οικουμενικές αξίες της αγάπης του ωραίου(φιλοκαλίας) και της ελευθερίας, του ανθρωπισμού και της δημοκρατίας, του μέτρου, της φιλομάθειας, της αλήθειας- παρρησίας κ.λπ. Επίσης και στο μετέπειτα ελληνορθόδοξο πνεύμα και παράδοση με τις αξίες του «κοινού καλού», της εγκράτειας και ασκητικής, της ισότητας μέσω πνευματικής ανάτασης και αλληλεγγύης κ.λπ.(σαν καρικατούρα της εκφράζεται σήμερα π.χ. στον θεσμό του «Οικουμενικού Πατριαρχείου»). Σήμερα βέβαια αυτές οι αξίες έχουν απορριφθεί σε μεγάλο βαθμό από τους νεοέλληνες.

8)    Η μετάβαση στην οικουμενικότητα και την αποανάπτυξη: ξεκινώντας από τη κοινή βάση που υπάρχει με την παγκοσμιοποίηση, ότι δηλαδή έχουμε ήδη παρούσα τη βιοπολιτική παραγωγή του καπιταλιστικού τρόπου ζωής των ανθρώπων, θα χρειασθεί το ίδιο ολιστικά(στο οικονομικό, ιδεολογικό και πολιτικό πεδίο, ενιαία και αδιαίρετα) να διαμορφώσουμε και τον νέο καλό βίο(την ευζωία) στα πλαίσια του κοινωνικού σχηματισμού της οικουμενικότητας-αποανάπτυξης και του πολιτισμού της.

Αυτός ο νέος πολιτισμός θα δημιουργηθεί μέσα από την άρση των δεδομένων του υπάρχοντος: την άρση κύρια της αντιπαλότητας στο οντολογικό,  ιδεολογικό και κοινωνικό επίπεδο. Την άρση των μεγάλων σημερινών αντιθέσεων: α) εξατομίκευσης-συλλογικών συστημάτων(το υπαρκτικό πρόβλημα) β) συσσώρευσης πλούτου-ικανοποίησης βιοτικών αναγκών(οικονομικό πρόβλημα) και των αντίστοιχων ταξικών ανισοτήτων, αντιθέσεων(κοινωνικοπολιτικό πρόβλημα) γ)  τεχνόσφαιρας-βιόσφαιρας(οικολογικό πρόβλημα) και δ) «Βορά»-«Νότου»( πρόβλημα άνισων ανταλλαγών και κυριαρχίας). Ταυτόχρονα μέσα από την επιδίωξη να διαμορφωθούν τα νέα στοιχεία του:

i)                   Ο ανθρωπολογικός τύπος: από το κατακερματισμένο συνειδησιακά άτομο προς το πολύπλευρα αναπτυγμένο «πρόσωπο». Από τον καταναλωτή βιοτικών, χρηστικών, ιδεοπολιτικών  αξιών στον ταυτόχρονο παραγωγό τους, στον παραγωγοαναλωτή τους. Από τον ανασφαλή και κατεχόμενο από τον φόβο της απώλειας και του θανάτου άνθρωπο, στη φιλοσοφημένη, προσγειωμένη προσωπικότητα, που αναγνωρίζει την ύπαρξή της σαν μια προσωρινή συσσωμάτωση της «κοχλάζουσας» συμπαντικής υλοενέργειας. Που αποδέχεται ότι δεν γεννήθηκε σε αυτόν τον κόσμο μόνο για να καταναλώνει, αλλά για να ζήσει βιώνοντας τον πεπερασμένο χρόνο του όσο γίνεται πιο ποιοτικά, βελτιώνοντας τον εαυτό και τους άλλους γύρω του.

ii)                 Το αξιακό-πολιτισμικό πρότυπο: από τις κυρίαρχες αξίες του ατομικισμού, του βολέματος του «εαυτού», της ατομικής κατανάλωσης και απληστίας, της επέκτασης της κτήσης, του ανταγωνισμού, της επιβολής και κυριαρχίας στους άλλους και τις άλλες μορφές ζωής, κ.λπ., στις αξίες της συνύπαρξης, της συλλογικής ευζωίας, της εγκράτειας, της αλληλεγγύης, της αποδοχής του διαφορετικού, της συνεργατικότητας, της συνεργασίας και ισορροπίας με τα οικοσυστήματα και τη φύση, κ.λπ.

iii)               Η ιδιοκτησία: από την ατομική-εταιρική ιδιοκτησία της γης, μέσων παραγωγής και των αντίστοιχων προσόδων τους, από την ιδιωτικοποίηση των φυσικών και κοινωνικών συλλογικών αγαθών, στη συλλογική ιδιοκτησία(των συλλογικοτήτων-συνεταιρισμών των άμεσων παραγωγών κάθε είδους), στη κοινοτική (των χωρικών ή θεματικών κοινοτήτων, που την διαχειρίζονται), στη  δημοτική ιδιοκτησία( στα χέρια του δημοτικού τομέα της οικονομίας, στον οποίο μπορεί να δίνεται προτεραιότητα για την ικανοποίηση των αναγκών των δημοτών), στη συλλογικο-δημοτικο-ποίηση των κοινωνικών αγαθών.

iv)               Η εργασία: από μισθωτή εργασία με μισθούς εκμετάλλευσης της υπεραξίας της από τους εργοδότες και τον διαχωρισμό από τα προϊόντα που παράγει και που μπορεί να είναι καταστροφικά για την κοινωνία, από τη ρουτίνα της αλυσίδας παραγωγής και του εργοστασίου, τις βάρδιες και τα ωράρια, τις υπερωρίες ή την ανεργία, από το διαχωρισμό σε χειρονακτική και διανοητική,  από την ιεραρχική δομή της κ.λπ., στην δημιουργική εργασία και απασχόληση με χρήσιμα και αναγκαία για όλους αποτελέσματα, στην ικανοποίηση από τα ολοκληρωμένα προϊόντα της και το εισόδημα από αυτήν, στην αυτοδιαχείρισή της στους χώρους δουλειάς, στην μείωση των ωραρίων μέσω δίκαιης κατανομής σε όλους που μπορούν να εργάζονται , ώστε να μην υπάρχει ανεργία.

v)                 Η εκπαίδευση: από έναν εκπαιδευτικό μηχανισμό-κρατικό ή ιδιωτικό- διαχωρισμένο από την παραγωγή και την κοινωνικοπολιτική ζωή, από μια αυταρχική μετάδοση δοσμένης εκ των προτέρων γνώσης στη νέα γενιά από τους ειδικούς και τις «αυθεντίες» σε κατακερματισμένα πακέτα των «μαθημάτων», από μια δομή που προωθεί το χωρισμό της πνευματικής από τη χειρωνακτική εργασία και  περιέχει την αντίφαση μεταξύ των κοινωνικών και ατομικών αναγκών και στην οποία πάλι δε μπορεί να γίνουν όλοι κοινωνοί μέχρι και την ανώτερη βαθμίδα, από μέσο αναπαραγωγής της υπάρχουσας ταξικής διαστρωμάτωσηςκ.λπ. , στη κοινωνικοποίηση της εκπαίδευσης και στην ενσωμάτωσή της στην κοινωνική ζωή  και στην παραγωγική διαδικασία κάτω από τον έλεγχο των πολιτών και των άμεσων παραγωγών και των κοινοτήτων τους σε ισορροπία με τη φύση, στη μετάδοση της γνώσης στους χώρους παραγωγής της και την κατάλληλη στιγμή, στη μετατροπή της σχέσης εκπαιδευτού - εκπαιδευόμενων σε σχέση ανταλλαγής εμπειρίας από διαφορετικά επίπεδα, σε μέσο οικοδόμησης αταξικού ανθρώπου – κοινωνίας κ.λπ.

vi)                   Επιστήμη-τεχνολογία: από την έρευνα σύμφωνα με τις επιταγές της αγοράς και των επιχειρήσεων στην ανεξάρτητη έρευνα που δίνει απαντήσεις για την ικανοποίηση των κοινωνικών υλικών και πνευματικών αναγκών. Από το πατεντάρισμα και την πνευματική ιδιοκτησία στην ελεύθερη διάδοση και χρήση των επιστημονικών ανακαλύψεων και των τεχνολογικών καινοτομιών. Από την κατακερματισμένη σε τομείς επιστήμη της κυριαρχίας επί της φύσης και της ζωής, στην ολιστική επιστήμη που διδάσκεται από την ισορροπία των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας. Από την μιλιταριστική τεχνολογία του κοινωνικού ελέγχου, της πολεμικής επιβολής και της μόλυνσης του περιβάλλοντος, σε τεχνολογίες ήπιες, απελευθερωτικές και αποκατάστασης των μέχρι τώρα καταστροφών κ.λπ.

vii)              Η οικονομία: από την μεγιστοποίηση του κέρδους και την ιδιοποίηση των πλεονασμάτων, από τη συσσώρευση χρήματος- κεφαλαίων και μετατροπή τους μέσω χρηματοπιστωτικών επενδύσεων σε επιπρόσθετο πλούτο, από την κρατική ή ιδιωτική εταιρική βιομηχανική παραγωγή, από την αυξανόμενη χρήση υλικών και ενέργειας και την υπερεκμετάλλευση ανθρώπων και φύσης, από τη ρύπανση-μόλυνση του περιβάλλοντος και την αναγωγή της κατανάλωσης και των ορυκτών καυσίμων σε «κινητήρα ανάπτυξης» κ.λπ., στην κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία των αναγκών, στην αυτοδιαχείριση της παραγωγής και της διανομής, στη δίκαιη κατανομή των πλεονασμάτων, στην επένδυση στα κοινά και κοινωνικά αγαθά και στην αναγέννηση των φυσικών οικοσυστημάτων, στη δημιουργία βιομηχανικών οικοσυστημάτων, στη μειωμένη χρήση υλικών και ενέργειας και στη βελτίωση της αποδοτικότητας καθώς και στη μετατροπή του μείγματος της παραγόμενης ενέργειας με αιχμή τις ΑΠΕ(ανανεώσιμες πηγές), στη σύνθεση της οικονομικής με την οικολογική καινοτομία, στην επαναχρησιμοποίηση των υλικών και στη δημιουργία ανθεκτικών προϊόντων μακράς χρήσης, στις ομάδες παραγωγών, στους συνεταιρισμούς, στα δίκτυα διανομής κ.λπ., κ.λπ.

viii)            Η υγεία:  από ένα ιατροφαρμακευτικό σύστημα που αντιμετωπίζει κύρια τα συμπτώματα των ασθενών με φαρμακευτική και νοσοκομειακή αγωγή και ταυτίζει την  έννοια της υγείας με την ιατρική περίθαλψη που ευνοεί την φαρμακοβιομηχανία, σε  μια κοινωνικοποιημένη φροντίδα υγείας. Το γενικό επίπεδο υγείας συνδέεται άμεσα με την οικονομική ζωή και τις συνθήκες εργασίας, τις ανισότητες και τη μόλυνση του περιβάλλοντος . Έτσι η δράση σε αυτούς τους τομείς θα έχει να κάνει και με την πρόληψη της υγείας. Ταυτόχρονα η ενημέρωση και η πληροφόρηση για τις αιτίες των ασθενειών θα συμβάλει πολλή στην πρόληψη και την αυτο -ίαση. Η αναγκαία περίθαλψη για τον πληθυσμό στη συνέχεια θα πρέπει να οργανωθεί στη βάση της κοινωνικής - οικονομικής δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης,  με αυτοδιαχείριση από το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό στους χώρους περίθαλψης και παροχής συμβουλών (τα «κοινωνικά ιατρεία» που δημιουργήθηκαν π.χ. στην Ελλάδα τελευταία δίνουν μια εικόνα. Για την γενικότερη οργάνωσή της μπορούν να εκλέγονται π.χ. συμβούλια υγείας για κάθε περιοχή).

  ix)           Η κοινωνικοπολιτική οργάνωση: η χωρική κοινότητα, ο δήμος και η πόλη χωρισμένη σε πληθυσμιακά και χωρικά κατάλληλους δήμους, θα είναι ο χώρος για αλλαγή της κοινωνικοπολιτικής οργάνωσης και όχι το κράτος. Η ομοσπονδιοποίηση κοινοτήτων και δήμων σε περιφέρειες και η ομοσπονδιοποίηση περιφερειών για την εθνική επικράτεια θα είναι η δομή διακυβέρνησης στο δρόμο για τη μετάβαση στην οικουμενοποίηση και τη δημιουργία της παγκόσμιας κοινότητας. Και όχι το αστικό εθνικό κράτος, οι περιφερειακές ενώσεις κρατών και οι πόλοι παγκόσμιας επιρροής, καθώς και οι διάφορες ανεξέλεγκτες δομές τύπου παγκόσμιας τράπεζας, ΠΟΕ και ΔΝΤΗ , σαν μορφές παγκόσμιας διακυβέρνησης από την ολιγαρχία του πλούτου που συμβαίνει με τη παγκοσμιοποίηση. Η άμεση δημοκρατία με τη μορφή συνελεύσεων πολιτών-προσώπων και εντολοδόχων στα διάφορα επίπεδα αυτοδιακυβέρνησης και όχι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία της διαμεσολάβησης στα πλαίσια των κοινοβουλίων εθνικών κρατών, θα είναι η επιδίωξη της οικουμενικότητας.

9)    Το κοινωνικό κίνημα για την οικουμενικότητα-αποανάπτυξη, στη πορεία μετάβασης προς αυτήν, έχει σαν προδρόμους το μετά το Σιάτλ κίνημα της αντιπαγκοσμιοποίησης(«όχι στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση», το μετά το Ρίο κίνημα για τη σταθεροποίηση του κλίματος («αλλάξτε το σύστημα και όχι το κλίμα»), το πρόσφατο σε παγκόσμιο επίπεδο εκφρασμένο κίνημα Occupy.  Επίσης τα λιγότερο γνωστά κινήματα: της «εξόδου», του κοινοτισμού και των οικοκοινοτήτων (http://directory.ic.org/iclist/geo.php , http://www.eurotopia.de/verzeichnis.html), της αποανάπτυξης-επανατοπικοποίησης (ιδίως στη Ν. Ευρώπη, επιστημονικό: http://degrowth.org/, κοινωνικό π.χ  Ελλάδα: http://apokoinou.com/), της αυτονομίας - χειραφέτησης(ιδίως των ιθαγενών λαών στη Λατινική Αμερική, βλέπε αντίστοιχο βιβλίο: Raul Zibechi, “αυτονομίες και χειραφετήσεις, η Λατινική Αμερική σε κίνηση), της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας( στην Ελλάδα π.χ. ένας κατάλογος των εγχειρημάτων της στο: http://www.apn.gr/news/nea/diktya-antallagis-politon/#) .

  Δημιουργώντας από την αρχή κιόλας στοιχεία και δομές του κοινωνικού σχηματισμού της οικουμενικότητας σε αντιπαράθεση, σύγκρουση και υπέρβαση με τα στοιχεία και τις δομές του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, θα είναι δυνατόν να τεθεί επί τάπητος και το ζήτημα ενός νέου κοινωνικού παγκόσμιου συμβολαίου που θα εκφράζεται σε  νέα τοπικά, εθνικά, υπερεθνικά και περιφερειακά συντάγματα.


10)                       Τοπικοποίηση: είναι μια στρατηγική με την οποία θα απαντήσουμε στην "υπαρκτή" παγκοσμιοποίηση και θα επιδιώξουμε τη νέα οικουμενικότητα στρεφόμενοι σε αποκεντρωμένες, επανατοπικοποιημένες, αυτοδιαχειριζόμενες, οικολογικές κοινωνίες της ισοκατανομής πόρων και εξουσιών, που θα έχουν σαν κύτταρο την αυτοδύναμη κοινότητα και το δήμο και θα στηρίζονται στην ομοσπονδιοποίηση δήμων-περιφερειών-εθνών. Για το ξεπέρασμα του δυτικού μοντέλου ανάπτυξης, της κλιματικής-οικολογικής καταστροφής, του καπιταλισμού και του εθνικού κεντρικού κράτους. Είναι μια στρατηγική που μπορεί να επιλεχθεί, για να περάσει η ανθρωπότητα στο στάδιο της "απο-ανάπτυξης", όσο γίνεται πιο ανώδυνα, χωρίς να της επιβληθεί η «φτωχοποίηση» μέσα από τεχνοφασιστικά καθεστώτα.

Τετάρτη, 1 Νοεμβρίου 2017

Για μια δίκαιη Αποανάπτυξη!

Ο παγκόσμιος καπιταλισμός έφθασε τον όμορφο μεν, αλλά περιορισμένων δυνατοτήτων μικρό μπλε πλανήτη γη  με τα οικοσυστήματά του και τις διάφορες μορφές ζωής, μεταξύ των οποίων και την ανθρώπινη, στα όριά τους!
Αν στο τέλος του αιώνα θέλουμε η γη να είναι ακόμη ένας χώρος συμβατός με την ανθρώπινη διαβίωση, δεν θα το πετύχουμε χωρίς την απελευθέρωσή μας από τον εξαναγκασμό της οικονομικής «ανάπτυξης». Με οποιοδήποτε επίθετο μπροστά της, είτε «αέναης» που προτείνουν οι συμβατικοί οικονομολόγοι, είτε «βιώσιμης» που προτείνει ο ΟΗΕ, είτε «πράσινης» που προτείνουν τα περιβαλλοντικά κόμματα, είτε «δίκαιης» που προτείνει τελευταία η ελληνική κυβέρνηση.
Η ανθρωπότητα βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Για πρώτη φορά στην ιστορία, αντιμετωπίζουμε παγκόσμιες οικολογικές κρίσεις, τις οποίες δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε με τεχνολογικά μέσα. Η κλιματική καταστροφή είναι το πιο γνωστό παράδειγμα. Η παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας λόγω των δραστηριοτήτων του ανθρώπου, μπορεί να φθάσει σε σημεία καμπής (tipping-points), στα οποία ξεκινούν γεωφυσικές διεργασίες που θα συνεχίσουν να θερμαίνουν τον πλανήτη από μόνες τους, χωρίς την ανθρώπινη δραστηριότητα.
Αυτά τα σημεία καμπής περιγράφονται ως μη αναστρέψιμα, επειδή η ανθρωπότητα δεν έχει τεχνολογία για να τα επηρεάσει, πόσο μάλλον να τα σταματήσει. Σήμερα για παράδειγμα, η τεράστια τήξη των επιφανειών πάγου στους πόλους, στη Γροιλανδία και στους υπόλοιπους παγετώνες της γης, έχει σαν αποτέλεσμα να αντανακλάται πίσω στο διάστημα όλο και λιγότερο από το εισερχόμενο ηλιακό φως. Μέσω αυτού του αποτελέσματος ο πλανήτης συνεχίζει να ζεσταίνεται αυτόματα, χωρίς να μπορούμε να παρέμβουμε.
Ένα άλλο επικίνδυνο σημείο μη επιστροφής είναι η απελευθέρωση των γιγάντιων κοιτασμάτων διοξειδίου του άνθρακα (CO2) και του μεθανίου στα παγωμένα υπεδάφη(Permafrost ), τα οποία πρόκειται να αποψυχθούν στο μέλλον από την υπερθέρμανση του πλανήτη. Στην ατμόσφαιρα, το μεθάνιο συμμετέχει στο φαινόμενο θερμοκηπίου, κατά 25 φορές περισσότερο από ό,τι το διοξείδιο του άνθρακα ανά μονάδα όγκου: ένας φαύλος κύκλος «του διαβόλου», όπου η ανθρωπότητα θα παρακολουθεί χωρίς να μπορεί να παρέμβει, όταν ξεκινήσει η διαδικασία του.

Το πεπερασμένο του πλανήτη

Εκτός από το κλιματικό σύστημα, υπάρχουν πολλά άλλα γήινα συστήματα, που είναι εξίσου σημαντικά για την επιβίωση του ανθρώπινου πολιτισμού και τα οποία θα καταστραφούν επίσης ανεπανόρθωτα. Οι επιστήμονες έχουν ταυτοποιήσει οκτώ ακόμη περιοχές πλανητικού πεπερασμένου και τεκμηρίωσαν τη δραματική τους κατάσταση. Δεν αρκεί να βλέπουμε μόνο την απειλή του κλιματικού συστήματος από τις απεριόριστες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, αλλά επίσης και τα υπαρκτά προβλήματα, όπως  για παράδειγμα: της προοδευτικής αύξησης της χρήση της γης, της εξαφάνισης των ειδών (το 2015 υπήρχαν 77.340 είδη στον κόκκινο κατάλογο των απειλούμενων ζώων), της υπερλίπανσης από τη βιομηχανική γεωργία με τις αντίστοιχες χημικές εισροές.
Μπορεί να είναι πιο δύσκολο για εμάς τους ανθρώπους να φαντασθούμε την εικόνα της περατότητας στην περίπτωση της ατμόσφαιρας, όπως συμβαίνει π.χ. όταν πρόκειται για ένα χώρο εναπόθεσης σκουπιδιών στο έδαφος, ο οποίος έχει συγκεκριμένη χωρητικότητα. Όμως στην πραγματικότητα είναι ίδια. Η αέρια, αόρατη συγκέντρωση των πολλών ουσιών που εναποθέτει η ανθρωπότητα στον κοινό της ατμοσφαιρικό χώρο «υγειονομικής ταφής», είναι παρόμοιας μορφής. Ενώ  για παράδειγμα το διοξείδιο του θείου επιστρέφει στο έδαφος ως όξινη βροχή, το CO2 κατανέμεται ομοιόμορφα και για πολλές δεκαετίες στην ατμόσφαιρα και προκαλεί το μόνιμο και συνεχές κάθε στιγμή φαινόμενο του θερμοκηπίου, ανεξάρτητα από το που και πότε εκλύθηκε στον αέρα.

Η εμπειρία από την μέχρι τώρα κλιματική αλλαγή

Ο στόχος που συμφωνήθηκε στο Παρίσι να περιορισθεί η υπερθέρμανση του πλανήτη σε 1,5 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με την προ-βιομηχανική περίοδο παρέχει το κριτήριο αξιολόγησης για την αποτελεσματικότητα των μέτρων μείωσης των εκπομπών, με εμπειρικό τρόπο. Στην τελευταία έκθεσή της, η επιτροπή IPCC του ΟΗΕ αναφέρει ένα υπόλοιπο 270 δισεκατομμυρίων τόνων άνθρακα (C) ή ισοδύναμων 991 δισεκατομμυρίων τόνων CO2 που μπορεί, στην καλύτερη περίπτωση, να απορροφήσει η ατμόσφαιρα στην περίοδο 2013-2100, αν ο στόχος του 1, 5 ° τηρηθεί. Με βάση αυτό, μπορεί εύκολα να καθορισθούν οι ετήσιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που αντιστοιχούν σε κάθε άτομο: Στα τέσσερα χρόνια μετά την αναφορά αυτή (2013-2016) οι εκπομπές ήταν στα 160 δισεκατομμύρια τόνους CO2, που αν αφαιρεθούν από τους 991 που ήταν ο προϋπολογισμός του 2013, μένουν 831 δισεκατομμύρια τόνοι CO2 που μπορούμε να εκπέμψουμε συνολικά από το 2017 έως το τέλος αιώνα. Διαιρεμένο με τα 83 χρόνια που μένουν, έχουμε ως αποτέλεσμα έναν ετήσιο προϋπολογισμό 10 δισεκατομμυρίων τόνων CO2. Με έναν αναμενόμενο, για το υπόλοιπο του αιώνα, παγκόσμιο πληθυσμό 9 δισεκατομμυρίων ανθρώπων, αυτό οδηγεί σε ένα ετήσιο ποσό εκπομπής ενός τόνου CO2 ανά άτομο.
Ας δούμε τι συμβαίνει π.χ. με τη Γερμανία που δηλώνει πρώτη ότι θα πάρει τα απαιτούμενα μέτρα για τη μείωση των εκπομπών της. Ο προϋπολογισμός για όλους τους ανθρώπους στη Γερμανία των 83 εκατομμυρίων κατοίκων είναι 83 εκατομ. τόνοι, που είναι ένα φυσικό όριο το οποίο δεν πρέπει να υπερβαίνουν οι ετήσιες γερμανικές εκπομπές. Αλλά το 2015 η Γερμανία υπερέβη αυτόν τον προϋπολογισμό κατά δέκα φορές, αφού είχε εκπομπές 908 εκατομμυρίων τόνων CO2. Και σε αυτές δεν περιλαμβάνονται οι «ενσωματωμένες εκπομπές» που εμπίπτουν στατιστικά σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου για τα αμέτρητα καταναλωτικά αγαθά τα οποία, αν και παράγονται εκεί, στη συνέχεια καταναλώνονται αποκλειστικά από τους ανθρώπους στη Γερμανία. Το όριο εκπομπών των 749 εκατομμυρίων τόνων που ορίζει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Γερμανίας για το 2020, θα υπερβεί κατά 9 φορές τον πραγματικό εθνικό της προϋπολογισμό. Με αυτό το στόχο, ο γερμανικός προϋπολογισμός του αιώνα θα δαπανηθεί σε λιγότερο από δέκα χρόνια. Με αυτή την έννοια τίποτα δεν μπορεί να δικαιολογήσει τον επιδιωκόμενο από τη Γερμανία ποσό εκπομπών των 62,5 έως 250 εκατομμυρίων τόνων CO2, για το 2050 – ένας στόχος με ανακρίβεια 400% .
Τα εμπειρικά ευρήματα δείχνουν την αδικία αυτού του σκόπιμου σχεδιασμού: το κλίμα  δεν έχει αποσταθεροποιηθεί εντελώς μέχρι σήμερα, μόνο και μόνο επειδή άλλοι άνθρωποι σε άλλα μέρη της γης εκπέμπουν πολύ λιγότερο από ό, τι δικαιούνται, σύμφωνα με τον παραπάνω προϋπολογισμό. Ζουν στην Αφρική, την Ασία, την Κεντρική και τη Νότια Αμερική και έχουν επωφεληθεί μόνο περιθωριακά από την ορυκτή ενέργεια. Και είναι ακριβώς αυτοί οι άνθρωποι που ζουν στις περιοχές που αντιμετωπίζουν σήμερα τους μεγαλύτερους κινδύνους από την αλλαγή του κλίματος μέσω των ολοένα συχνότερων και μεγαλύτερων τυφώνων, των πλημμυρών και της ξηρασίας. Οι άνθρωποι στα νησιωτικά κράτη του Ειρηνικού π.χ. πρέπει να φοβούνται ότι θα χάσουν ολόκληρα τα νησιά τους στη θάλασσα.
Οι μη ρεαλιστικοί στόχοι που επέλεξε η σημερινή γενιά ενηλίκων είναι όμως  και μια επιβολή για τις επόμενες γενιές: όσο περισσότερο ξοδεύεται σήμερα ο προϋπολογισμός, τόσο λιγότερα θα μείνουν για τα παιδιά και τα εγγόνια που έχουν γεννηθεί σήμερα και που χρειάζονται επειγόντως πρόσθετους πόρους για να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Οι σημερινές γενιές δανείζονται σήμερα υπέρμετρους πόρους από τις επόμενες και τους κληρονομούν μεγάλα οικολογικά χρέη.

Το πάρτυ τέλειωσε!

Μελετώντας τα στοιχεία για τη Γερμανία: μεταξύ του 2012 και 2015, η χώρα μείωσε τις εκπομπές κατά 3% (από 926 εκατομμύρια τόνους σε 908 εκατομμύρια τόνους). Για να επιτευχθεί μέχρι το 2020 ο-κατά 9 φορές υψηλότερος-καθορισμένος στόχος των 749 εκατομμυρίων τόνων, απαιτείται μείωση των εκπομπών κατά 17% των εκπομπών του 2015. Για το πόσο βαθιά θα επηρεάσει αυτή η απαιτούμενη μείωση το οικονομικό σύστημα, μπορεί κανείς να το καταλάβει από την εφάπαξ μείωση των εκπομπών κατά 7% από το 2008 έως το 2009, κατά τη διάρκεια της πιο σοβαρής οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όπου ο παγκόσμιος καπιταλισμός αισθάνθηκε μια οξεία υπαρξιακή απειλή. Αυτή η βραχυπρόθεσμη επίδραση αποδεικνύει τη θανατηφόρα σχέση εξάρτησης μεταξύ των κοινωνικών συστημάτων, της καπιταλιστικής οικονομίας της αγοράς και της χρήσης ενέργειας και πόρων.
Μείωση στο ένα δέκατο[1], αυτό είναι το πρωτοφανές καθήκον της εποχής μας, στον «αναπτυγμένο» κόσμο. Οι καταναλωτικές κοινωνίες του παγκόσμιου Βορρά-Δύσης βρίσκονται μπροστά στην ανάγκη για μια βαθιά πολιτιστική αλλαγή. Για να είναι αυτή εποικοδομητική (γιατί ένα τελευταίο ξέσπασμα βίας και πόλεμος θα καταναλώσει τον πλανήτη γρήγορα και οριστικά), χρειάζεται δικαιοσύνη. Αλλά η νομολογία και η έρευνα αντί να εισαγάγουν το Δίκαιο ως εργαλείο ειρηνικής και φωτισμένης αλλαγής στις διαπραγματεύσεις και την οικουμενική πολιτική συζήτηση, κρύβονται πίσω από τα εναλλακτικά δεδομένα των επίσημων πλάνων προστασίας του κλίματος και των αναποτελεσματικών συστημάτων εμπορίας εκπομπών, πράγμα που συνιστά αφέλεια, αν όχι κάτι άλλο.
Η σημερινή νομολογία δεν κάνει το απαραίτητο παραπέρα βήμα και αγνοεί την εμπειρική σχέση μεταξύ των καταναγκασμών της καπιταλιστικής ανάπτυξης και των οικοσυστημάτων που καταρρέουν ανεπανόρθωτα. Είναι αδιανόητο ότι οι άνθρωποι συνεχίζουν να σπαταλούν τους σπάνιους πόρους με την υπερπαραγωγή αυγών και τόνων φθηνού κρέατος ή να επιτρέπεται να τους «καίνε» σε ταξίδια του Σαββατοκύριακου με αεροπλάνο, επειδή «αξίζει» και "πληρώνουν". Μια μόνο υπερατλαντική πτήση αρκεί για την υπέρβαση του ετήσιου προϋπολογισμού CO2 του ταξιδιώτη και οι αεροπορικές εταιρείες εξακολουθούν να μην πληρώνουν μέχρι σήμερα ούτε ένα σεντς φόρου πετρελαιοειδών για τα καύσιμα των αεροσκαφών τους. Η λογική μιας παγκόσμιας οικονομίας στην οποία λίγοι άνθρωποι έχουν τα πάντα και 2 δισεκατομμύρια δεν έχουν τίποτα, δεν μπορεί να σταθεί με τίποτα. Αυτό το πάρτι έχει ήδη τελειώσει, έτσι και αλλιώς.
Θα είναι ενδιαφέρον όταν οι νομικές επιστημονικές αναλύσεις αναγνωρίσουν την πεπερασμένη φύση των πλανητικών πόρων και την υπερκατανάλωσή τους από τις οικονομίες του παγκόσμιου βορρά και προτείνουν λύσεις σε αυτή τη βάση. Η απομάκρυνση από την ανάπτυξη είναι μια ασύγκριτα μεγάλη παρέμβαση. Θα πρέπει να πούμε αντίο στους καπιταλιστικούς νόμους της αγοράς: ανταλλαγή αντί αγοράς, μοίρασμα και δανεισμός αντί ενοικίασης, κατοίκηση αντί κατοχής, δωρεά αντί μάρκετινγκ, περιορισμός αντί επέκτασης, εργασία αντί εκμετάλλευσης, συμφωνία και αποδοχή αντί διαταγής και υπακοής, νόημα και ουσία στην παραγωγή και τη χρήση αντί κατανάλωσης και επιδίωξης κέρδους.
Συνεπώς, οι εμπειρογνώμονες στον τομέα της οικονομίας και της κεφαλαιαγοράς πρέπει με βεβαιότητα να επανεκπαιδευτούν, αλλά θα χρειασθεί επίσης να διαμορφωθεί ένα σύστημα δικαστικής δικαιοσύνης και να λειτουργήσει στην προοπτική μιας κοινωνίας αποανάπτυξης.
Οι νομικοί θα πρέπει να βάλουν μπροστά μια συστηματική αναθεώρηση του νόμου και να εξάγουν πρακτικές γνώσεις από την καθημερινή διαχείριση των συγκρούσεων. Οι συγκρούσεις σίγουρα δεν θα λείπουν εάν για παράδειγμα τα αεροπλάνα θα πρέπει κρατηθούν στο έδαφος, αν οι πόλεις αποκλείσουν τους κινητήρες καύσης ή εάν οι ιδιοκτήτες σπιτιών δεν θα μπορούν πλέον να έχουν μια άνετη ζωή με τις πληρωμές των ενοικιαστών τους.
Ακόμη και μια υπάρχουσα κρατική μηχανή με εκατομμύρια υπαλλήλους στις δημόσιες υπηρεσίες, δεν μπορεί να μετατραπεί σε έναν επιθυμητό ενεργητικό μηχανισμό πρόληψης, βιώσιμου σχεδιασμού και λήψης αποφάσεων, χωρίς το Δίκαιο ως όργανο οργάνωσης και ελέγχου. Αλλά φαντασθείτε τι μπορεί να επιτευχθεί και τι αποτελέσματα μπορούμε να έχουμε, εάν το κίνημα της αποανάπτυξης-άμεσης δημοκρατίας-κοινοτισμού, καταφέρει να περάσει ως βασική αρχή, το τέλος της ανάπτυξης. Σε μια σειρά δημόσιες δομές, όπως ο αστικός και περιφερειακός προγραμματισμός, οι οικονομικές και πολιτιστικές υπηρεσίες, τα σχολεία και τα πανεπιστήμια. Αν μπορέσουν όλες αυτές οι αναβαθμισμένες δομές να διαμορφώσουν εναλλακτικές λύσεις και βιώσιμες πρακτικές  στο πλαίσιο των καθορισμένων αρμοδιοτήτων τους.

Υπάρχει κάποια αλλαγή και είναι σε εξέλιξη

Όταν το 2004, ο βρετανός ερευνητής Rob Hopkins ίδρυσε το δίκτυο των πόλεων σε μετάβαση(Transition-Town Net ), γνωρίζαμε ότι η καύση των ήδη εντοπισμένων κοιτασμάτων άνθρακα, πετρελαίου και αερίου θα προκαλούσε αύξηση θερμοκρασίας από 6 έως 8 ° Κελσίου έως το έτος 2100.
Είναι η περιορισμένη δυνατότητα απορρόφησης των αερίων των καύσεων από την ατμόσφαιρα, που βάζει τέλος στην ενεργοβόρα οικονομία των παγκόσμιων μεταφορών και της οικονομίας της ανάπτυξης. Με τη βοήθεια των τοπικών νομισμάτων, ο Χόπκινς θέλει να επιτύχει τη μαζική επανατοπικοποίηση μιας παραγωγής βασισμένης στην επιστροφή στα βασικά αναγκαία αγαθά. Αντί για βιομηχανικά γεωργικά προϊόντα των οποίων οι τιμές διαπραγματεύονται στα χρηματιστήρια σε όλο τον κόσμο και με αυτόν τον τρόπο έχουμε κερδοσκοπία σε βάρος των φτωχότερων αγροτών, οι περιφερειακές γεωργικές δομές πρέπει να επιτρέπουν και να επιδιώκουν την οικολογική και κοινωνικά δίκαιη παραγωγή από ελεύθερους αγρότες-ισες. Από το 2005, οι πόλεις Kinsale στην Ιρλανδία και Totnes στην Αγγλία εφαρμόζουν αυτό το πλάνο με τους κατοίκους τους.
Οι άνθρωποι επιθυμούν να συμμετάσχουν στη διαδικασία απεξάρτησης από τα καύσιμα. Σε μόλις ένα χρόνο, αναπτύχθηκαν π.χ. στο  Totnes ένα τοπικό νόμισμα, αστικοί κήποι, ανταλλακτικά δίκτυα και η συμμετοχή των πολιτών σε έναν δημοκρατικό διάλογο.
Και στη Γερμανία οι άνθρωποι γίνονται δημιουργικοί για να ξεφύγουν από τους καταναγκασμούς του κέρδους και της ανάπτυξης και να ρυθμίσουν εκ νέου και με καλύτερη ποιότητα την καθημερινότητά τους. Για περισσότερα από 25 χρόνια, γίνεται πράξη ο συνδυασμός του κλασικού εταιρικού δικαίου με αυτό των συλλόγων κοινού σκοπού, πράγμα που επιτρέπει την αυτοδιαχείριση των συνθηκών ζωής και τη μακροχρόνια απεξάρτηση από την ιδιοκτησία.
Οι συνεταιριστικές ενώσεις ειδικά στη γεωργία έχουν μια παράδοση στην Ευρώπη. Στο μοντέλο της κοινοτικά υποστηριζόμενης γεωργίας, τα μέλη, μαζί με τους αγρότες, υπολογίζουν τα έξοδα (μισθούς, υλικές δαπάνες, ζωοτροφές κ.λπ.) που απαιτούνται για την διαχείριση του αγροκτήματος κατά το επόμενο έτος. Αυτά τα έξοδα στη συνέχεια, μετατρέπονται ως μηνιαίες συνεισφορές για όλα τα μέλη, που λαμβάνουν για τις συνεταιριστικές μετοχές τους εβδομαδιαίες μερίδες λαχανικών, γάλακτος και κρέατος. Διανέμεται δηλαδή πάντα μόνο αυτό που υπάρχει κάθε φορά στο αγρόκτημα.
Το μοντέλο αποτελεί παράδειγμα γεωργίας που χαρακτηρίζεται από την ποιότητα, τη διαφάνεια, την αυτοδιαχείριση και κυρίως από τη μικρή αποδεκτή κλίμακα και την εγγύτητα των αποστάσεων.

Να νοηματοδοτήσουμε με νέες αξίες τη ζωή μας, πέρα από την κατανάλωση και το κέρδος
Υπάρχουν τόσοι πολλοί τρόποι να επανεξετάσουμε και να ξανασκεφθούμε την οικονομία και την ανθρώπινη συνύπαρξη, τη δομή των πόλεων και των κοινοτήτων κλπ., αν δεν καθορίζουν τη ζωή μας και δεν έχουν σημασία οι καταναγκασμοί του κέρδους και της «ανάπτυξης».
Το ερώτημα "τι έχει νόημα;" στη ζωή μας, μπορεί να αποκτήσει κεντρική σημασία. Σε αυτό, υπάρχουν πολλά που έχουν να κάνουν οι νομικοί. Μπορούν για παράδειγμα να επεξεργαστούν διαρθρωτικές προτάσεις για την αποτελεσματική, κανονιστική διόρθωση των αγορών, έτσι ώστε να επιτευχθεί δημιουργία τοπικών αξιών και δίκαιη, βιώσιμη διανομή αγαθών και υπηρεσιών σε όλες τις περιοχές. Προτάσεις για το πώς μπορεί η εργασία να κατανεμηθεί και να οργανωθεί δίκαια, χωρίς να βαλτώνει σε μια γραφειοκρατική υπηρεσία σχεδιασμού. Προτάσεις νομολογίας για υποχρεωτική αναγνώριση των παγκόσμιων ζωνών περατότητας. Για το πώς επιτυγχάνεται η εξισορρόπηση στη διαχείριση των παγκόσμιων ζημιών από την αλλαγή του κλίματος.
Η εισαγωγή μιας οικολογικής μεθόδου ερμηνείας μπορεί να βοηθήσει στη λήψη των αποφάσεων, στις καλύτερες εκτιμήσεις για την βαρύτητα των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Ποια μορφή μπορούν να πάρουν τα συντάγματα σε κάθε χώρα, μετά το τέλος της ανάπτυξης; Πώς πρέπει να οργανωθεί η Ευρώπη και τα κράτη της, προκειμένου να προωθηθεί η παγκοσμιοποίηση της συνύπαρξης και όχι η παγκοσμιοποίηση των εμπορευμάτων; Είναι ερωτήματα που μπορούν να απαντηθούν στα πλαίσια ενός νέου αξιακού συστήματος που θα υιοθετηθεί από τις κοινωνίες αποανάπτυξης.
Η ανθρωπότητα βρίσκεται σε σημείο καμπής. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε το πεπερασμένο του κόσμου, αλλά εμάς τους ίδιους και την κοινωνία, ναι!


[1] Αν ο μέσος Ευρωπαίος σήμερα εκπέμπει 10 τόνους διοξειδίου το χρόνο, και ο στόχος της αύξησης της υπερθέρμανσης κατά 1,5 βαθμούς απαιτεί εκπομπή ενός μόνο τόνου, τότε απαιτείται μείωση στο 1/10 

Τρίτη, 3 Οκτωβρίου 2017

Η επανανοηματοδότηση της καθημερινότητας και της κοινωνικοπολιτικής πρακτικής μας

     1. Η επανανοηματοδότηση της καθημερινότητάς μας

Σήμερα στα πλαίσια της συνολικής κρίσης και του "ναυαγίου" του μοντέλου ανάπτυξης που ακολουθήθηκε στη χώρα, θεωρούμε ότι είναι καταρχήν απαραίτητο να δώσουμε νέα νοήματα στη ζωή μας και την καθημερινότητά μας σαν πολίτες της.
Περισσότεροι πολίτες της  βλέπουν ότι είναι αναγκαίο να ξεπερασθεί το παγκοσμιοποιημένο καπιταλιστικό μοντέλο "ανάπτυξης" που μας οδηγεί σε οικονομικές και οικολογικές καταστροφές. Από την άλλη αντιλαμβάνονται όλο και περισσότεροι, ότι για να είναι αυτό δυνατό, θα χρειασθεί ένα σημαντικό μέρος της νεολαίας και των ανέργων των πόλεων να μετεγκατασταθεί με δημιουργικό τρόπο στην περιφέρεια. Για να την αναζωογονήσουν και να στραφούν στην ενδογενή παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας με εφαλτήρα τον αγροδιατροφικό τομέα και την μεταποίηση και όχι μόνο με τις υπηρεσίες και τον υπερδιογκωμένο μέχρι σήμερα τριτογενή τομέα και τον τουρισμό.
Θα χρειασθεί να αγνοήσουμε όλα τα μέχρι τώρα ανυπόστατα για την ευζωία μας κριτήρια, όπως τα χρήματα που κατέχουμε, το ατομικό ή συνολικό ΑΕΠ, τα χρέη κ.λπ., και να νοηματοδοτήσει με νέες έννοιες και αξίες, την καθημερινότητα του "μέσου" πολίτη. Να δημιουργήσουμε μια νέα ατομική και κοινωνική συνείδηση, η οποία συνδέοντας το παλιό με το καινούργιο θα κατανοήσει ότι επιτέλους θα χρειασθεί να αλλάξουμε πορεία και αντί να τρέχουμε σήμερα όλο και πιο γρήγορα και να αντιμετωπίζουμε τα πράγματα επιφανειακά, να πηγαίνουμε πιο αργά και σε βάθος, όπως παλιότερα. Αντί να επιδιώκουμε όλο και περισσότερα, να στραφούμε στην ποιότητα και την επάρκεια, γιατί τα λιγότερα είναι συνήθως αρκετά. Αντί να συμπεριφερόμαστε όλο και πιο ανταγωνιστικά, να αρχίζουμε να συνεργαζόμαστε με αλληλοστήριξη και αλληλεγγύη. Αντί να τα κάνουμε όλα πιο μεγάλα και να ταξιδεύουμε όλο και πιο μακριά, να γλυκοκοιτάξουμε τα πιο μικρά που είναι συνήθως όμορφα, τα πιο κοντινά και τοπικά που μας είναι γνώριμα. Αντί να αγοράζουμε και να χρησιμοποιούμε πράγματα μιας χρήσης και με ημερομηνία λήξης, να προτιμάμε τα πιο γερά και να τα επισκευάζουμε για επανάχρηση, όπως το κάνανε οι παλιότεροι, ίσως από ανάγκη τότε, αλλά από ανάγκη δε θα το κάνουμε και στο μέλλον; Αντί για τα απρόσωπα και ομογενοποιημένα αντικείμενα της μαζικής βιομηχανικής παραγωγής, να αναπτύξουμε τα πιο όμορφα που θα ταιριάζουν στον καθένα χωριστά και προσωπικά, χρηστικά κατασκευάσματα της μεταβιομηχανικής εποχής. Και το πιο βασικό:  Αντί μόνο για όποιον έχει χρήματα να τα εξασφαλίζει μέσω της αγοράς, να διανέμονται πιο δίκαια, για τον καθένα που το έχει ανάγκη, από τον καθένα που μπορεί!
Για να είναι όλα αυτά κατανοητά προτείνουμε τον όρο «ευζωία» (ευ ζωή, καλή ζωή) για να τον ξεχωρίσουμε από τον όρο «ευημερία» (ευ ημέρα, καλή ημέρα) που χρησιμοποιείται σήμερα από όλους σαν στόχος της «ανάπτυξης». Άλλο να περνάς τη μέρα σου καλά, και άλλο να έχεις μια ποιότητα συνολικά σε όλη τη ζωή σου. Άλλο να νομίζεις ότι ήλθες στη ζωή για να τρέχεις, να δουλεύεις όσο γίνεται περισσότερο, να αποκτάς περισσότερα χρήματα για να καταναλώνεις όσο γίνεται περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες-εμπορεύματα, θεωρώντας-χωρίς να έχεις το χρόνο να σκεφθείς- ότι «ευημερείς» και άλλο να περιορίζεις τις καταναλωτικές σου ανάγκες υιοθετώντας ένα μοντέλο «εθελούσιας ολιγάρκειας», να καταναλώνεις δηλαδή λιγότερους αλλά επαρκείς πόρους και ενέργεια, ζώντας μια καλύτερη συνολική ζωή, ανακαλύπτοντας την ποιότητα και την αξία χρήσης των προϊόντων και έχοντας επαρκή χρόνο στη διάθεσή σου για αυτοανάπτυξη, αυτοπραγμάτωση και εμβάθυνση στα νοήματα της ζωής.
Κατευθυντήρια γραμμή  για την ευζωία -αξιοβίωτη ζωή προτείνουμε μια σειρά όρους που αρχίζουν όλοι από το γράμμα Ε:

  1. Επιβράδυνση στον χρόνο:  Όχι όλο και πιο γρήγορα και επιφανειακά, αλλά πιο αργά και σε βάθος!
  2. Εγγύτητα στον χώρο: Όχι όλο και πιο μεγάλα, όλο και πιο μακριά και παγκοσμιοποιημένα, αλλά πιο μικρά, πιο κοντά και τοπικά!
  3. Επάρκεια στην ιδιοκτησία, στα μέσα και τους πόρους διαβίωσης: Όχι όλο και περισσότερα, αλλά ποιότητα, επάρκεια, τα λιγότερα είναι συνήθως αρκετά! Όχι μιας χρήσης και με ημερομηνία λήξης, αλλά καλύτερα και πιο γερά! Όχι απρόσωπα και ομογενοποιημένα, αλλά πιο όμορφα και προσωπικά !
  4. Ενσυναίσθηση στις διανθρώπινες σχέσεις και στις σχέσεις με τις άλλες μορφές ζωής: Όχι εμπορευματοποίηση και ωφελιμισμός, αλλά αναγνώριση της διαφορετικότητας και συμπάθεια-αλληλοστήριξη!
  5. Επαναοικειοποίηση τόπων, Κοινών συλλογικών αγαθών και χρόνου: Όχι καταστροφή τόπων και Κοινών με «ανάπτυξή» τους και αύξηση του εργάσιμου χρόνου, αλλά αποκατάσταση, επανάκτησηυποστήριξή τους και αύξηση του ελεύθερου προσωπικού χρόνου για αυτοπραγμάτωση-αυτοανάπτυξη!
  6. Ευρύτητα στη γνώση και τις δεξιότητες: Όχι εξειδίκευση και προώθηση του μονοδιάστατου οικονομικού ατόμου, αλλά ολιστική πολύπλευρη γνώση και ολοκληρωμένα πρόσωπα!
  7. Επανανοηματοδότηση στη συνείδηση και τη ζωή: Όχι όλο και πιο ανταγωνιστικά, αλλά συνεργατικά και αλληλέγγυα! όποιος φροντίζει για όλους, φροντίζει και για τον εαυτό του!
Το παράδοξο του Easterling (Δεκαετία 70: 6000 αντικείμενα ικανοποίηση, αύξηση της κατανάλωσης και του ΑΕΠ όχι αύξηση της ευτυχίας, σήμερα ο μέσος Γερμανός καταναλωτής με την μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη στην Ευρώπη κατέχει περίπου 10.000 αντικείμενα και δεν έχει ούτε τον χρόνο να τα χρησιμοποιήσει ούτε τον χώρο να τα αποθηκεύσει, χωρίς να είναι ικανοποιημένος από τη ζωή του αφού τρέχει όλη τη μέρα για να αποκτήσει αυτά τα αντικείμενα)

2.      2.  Η επανανοηματοδότηση της κοινωνικοπολιτικής πρακτικής μας
Υπάρχει βάσιμη ελπίδα ότι ο άνθρωπος θα επιλέξει- ή τελικά θα αναγκασθεί- να στραφεί πάλι προς τις δύο «μάνες» που τον έφεραν σαν είδος ως εδώ. Την πρωταρχική μάνα γαία που τον γέννησε και τον τρέφει, και τη δεύτερη μάνα του που είναι η ομάδα, η κοινότητα, η κοινωνία, στα πλαίσια των οποίων μπορεί να εξασφαλίσει όχι μόνο την επιβίωση, αλλά και το ευ ζειν που λέγανε οι αρχαίοι μας, το buen vivir που λένε σήμερα οι ιθαγενείς λαοί.
Η επιστροφή προς αυτές τις δύο μάνες δεν θα είναι προς τα πίσω, αλλά… προς τα εμπρός. Οι κόρες και οι γιοί, τα παιδιά και τα εγγόνια της σημερινής γενιάς των ανθρώπων, θα χρειασθεί, όχι μόνο να παίρνουν από αυτές τις μάνες και να τις εξαντλήσουν, όπως το κάνανε οι μέχρι τώρα γενιές. Θα χρειασθεί να τις φροντίσουν κιόλας, για να μπορούν να πορεύονται μαζί και στο μέλλον. Η ελπίδα μας στηρίζεται ακριβώς εκεί, ότι δηλαδή κάποια στιγμή ο σημερινός homo oeconomicus θα ξαναγίνει ο homo sapiens sapiens, ο «σοφός μοντέρνος άνθρωπος», και θα παραιτηθεί από την επέκταση της κυριαρχίας του σε όλο τον πλανήτη και θα αποφασίσει να ενταχθεί με ισορροπία στο φυσικό και κοινωνικό οικοσύστημα.
Να επιστρέψουμε λοιπόν στον κάθε Τόπο, για να δημιουργήσουμε τον νέο ανθρωπολογικό τύπο που θα βάλει σε κίνηση όλη την κοινωνία, ώστε να βρεθεί σε περίοδο μετάβασης προς έναν μετακαπιταλιστικό πολιτισμό, αφήνοντας πίσω τη δυστοπία του σημερινού κόσμου, που έχει βάλει στόχο «να αυτοκτονήσει με το κουστούμι και το πυρούνι»(Γιάννης Μακριδάκης).
Nα αναβιώσουμε το κοινοτικό πνεύμα για να ξεπεράσουμε όχι μόνο την κρίση, αλλά και για να αποχαιρετήσουμε τον καπιταλισμό.
Η νέα γενιά πρέπει να κάνει γρήγορα για να βρει τις λύσεις για το μέλλον της, όσο είναι καιρός. Να στηριχθεί για παράδειγμα στις γνώσεις και στην εμπειρία των Ζαπατίστας, των οποίων κάποιοι νέοι μορφωμένοι στα πανεπιστήμια των πόλεων, επιστρέφοντας στη ζούγκλα της Λαγκαντόνα στο νότιο Μεξικό, δεν πήγαν πίσω στον πρωτογονισμό, αλλά μαθαίνοντας επί δέκα χρόνια από τον πολιτισμό των παραδοσιακών κοινοτήτων τους, προχώρησαν πολύ πιο μπροστά από οποιοδήποτε άλλο κίνημα. Οργάνωσαν και σε στρατιωτικό επίπεδο την αντίσταση των Εξεγερμένων Αυτόνομων Κοινοτήτων των Ζαπατίστας, αλλά ολοκλήρωσαν και την αυτοκυβέρνησή τους με την κοινωνική και πολιτική τους οργάνωση και τα «συμβούλια καλής διακυβέρνησης». Τόσο μπροστά ώστε να γίνουν παράδειγμα για όλους τους ριζοσπάστες του κόσμου.
Παράδειγμα επίσης αρχίζουν να γίνονται και οι Κούρδοι, ένας άλλος ιστορικός λαός που είναι διασκορπισμένος σε τέσσερα κράτη, την Τουρκία, τη Συρία, το Ιράκ και το Ιράν. Στη συνάντηση του πρώτου Κοινωνικού Φόρουμ της Μεσοποταμίας που έγινε στο Ντιγιαρμπακίρ, το 2009, διατυπώθηκε η νέα ιδέα του κουρδικού απελευθερωτικού κινήματος: Δημοκρατική Αυτονομία και Λαϊκός συνομοσπονδισμός!  Απέρριψαν όλες τις μορφές εθνικισμού, κάνανε γενική κριτική του κράτους, ακόμα και του σοσιαλιστικού, και προτάσσουν πια την αυτονομία των κοινοτήτων τους με άμεση δημοκρατία και αυτοκυβέρνηση, στηριζόμενη στην ισότητα των εθνικών και θρησκευτικών ταυτοτήτων, στην απελευθέρωση των γυναικών και την ισότητα των φύλων, καθώς και στην οικολογική ισορροπία.
Διαβάζοντας τους νέους στόχους τους δεν μπορεί παρά να σκέφθούμε: Να, εδώ έχουμε και ένα κοντινό σε μας παράδειγμα για το πώς μπορεί να επιστρέψει μια κοινωνία …προς τα μπρός! Όχι προς τα πίσω, στον εθνικισμό και το αστικό κράτος, αλλά προς τα μπρος, προς την ανθρώπινη κοινότητα των ισότιμων προσώπων, ενταγμένης με ισορροπία στη φύση και το οικοσύστημα. Και όλα αυτά σε συνθήκες πολέμου και εμπάργκο!
 Τέτοιες δύσκολες συνθήκες οικονομικού πολέμου, έχουν έρθει και έρχονται σιγά σιγά και στην χώρα μας, με τις πολιτικές των μνημονίων από τη μεριά της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας ελίτ. Μα τα μνημόνια δεν πετύχανε –χωρίς να το θέλουμε-αποανάπτυξη; Τι είναι η συρρίκνωση κατά 25% του ΑΕΠ της χώρας, αν δεν είναι αποανάπτυξη; Λένε μερικοί κυνικοί!
Απαντάμε: πρώτα -πρώτα το ΑΕΠ μιας χώρας δεν είναι κατάλληλος δείκτης για την ευζωία των κατοίκων της και σήμερα αμφισβητείται αυτό από οικονομολόγους, κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς, διότι η προσήλωση στο ΑΕΠ θέτει στο περιθώριο της κοινωνικής συνείδησης το περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος της ανάπτυξης.
Στη συνέχεια λέμε ότι: αποανάπτυξη κάνεις με συνειδητό σχεδιασμό και όχι με καταστροφή μέσω των μνημονίων!
Η βασική ιδέα της αποανάπτυξης-τοπικοποίησης είναι η αλληλέγγυα, δημοκρατική, κοινωνική και οικολογική οικονομία με χαμηλή κατανάλωση πόρων – και όχι η φτώχεια και η ύφεση με ντιρεκτίβες λιτότητας, συνδυασμένη μάλιστα με καταστροφή του περιβάλλοντος και οικολογική υποβάθμιση που βιώνουν οι άνθρωποι σήμερα στην Ελλάδα.
Την ίδια στιγμή η κρίση έχει και ένα θετικό: Μας αναγκάζει να αναζητήσουμε νέες δυνατότητες και τρόπους ζωής, συνύπαρξης και εργασίας, καθώς και διευρυμένους χώρους για να δοκιμάζουμε όλα αυτά. Εγχειρήματα που πριν την κρίση για χρόνια διαχειρίζονταν από μικρές μειοφηφικές πρωτοβουλίες ( από ελευθεριακές, αντιφασιστικές ή ομάδες αλληλεγγύης για παράδειγμα), βρίσκουν τώρα μεγάλη απήχηση και δημιουργούνται καινούργια, με νέες ιδέες. Υπάρχουν αυτοδιαχειριζόμενοι χώροι και εγχειρήματα γειτονιάς, κοινωνικά-αλληλέγγυα ιατρεία, δίκτυα-οάσεις μη χρηματικής οικονομίας και ανταλλαγής, κοινωνικά παντοπωλεία με δωρεάν διάθεση προϊόντων και αντικειμένων κυρίως από «δεύτερο χέρι», νέας μορφής συνεταιρισμοί(χωρίς διοικητικά συμβούλια , με συνέλευση μελών), εργαστήρια και πρότζεκτ αυτοβοήθειας. Μοντέλα συλλογικής εργασίας και συνεργατικές με αποφάσεις στη βάση της συναίνεσης και της άμεσης δημοκρατίας, γίνονται πλατιά γνωστά και οικεία. Μερικοί άνθρωποι λοιπόν στην Ελλάδα αναγκάσθηκαν και αναγκάζονται να συνευρεθούν και να οικοδομήσουν στοιχεία μιας ενωμένης και ειρηνικής κοινωνίας «από τα κάτω». Με επιστροφή στον κοινοτισμό και την άμεση δημοκρατία, που πάντα συνόδευε σαν κόκκινο νήμα τις ιστορικές εξελίξεις στο χώρο που άκμασε η δημοκρατία των αρχαίων ελληνικών πόλεων, με προεξάρχουσα την Αθήνα των κλασικών χρόνων.
Η κλασική πολιτική πρόταση-από όλα σχεδόν τα κόμματα- για μια μονόπλευρη εστίαση στην μια από τα ίδια «ανάπτυξη» και στις επενδύσεις με στόχο το κέρδος κερδών, δεν μπορεί να είναι η απάντηση και αυτό είναι ολοφάνερο. Παραμένουν άλυτες-και σε παγκόσμιο επίπεδο-οι αντιθέσεις και οι συγκρούσεις για ισότιμη και δίκαιη κατανομή των βαρών και των πλεονασμάτων, καθώς και η οικολογική καταστροφή. Χρειαζόμαστε μια εναλλακτική λύση, η οποία θα αντιμετωπίζει μαζί τα οικολογικά και κοινωνικά προβλήματα και τις αιτίες τους. Αυτό σημαίνει ότι χρειαζόμαστε αλλαγές σε πολλαπλά επίπεδα: στο προσωπικό και συλλογικό επίπεδο συνείδησης, στην οργάνωση και αυτοοργάνωση, στο θεσμικό πολιτικό επίπεδο. Να επανέλθει το πνεύμα του κοινοτισμού για να βρούμε συλλογικά τις απαιτούμενες σήμερα ριζοσπαστικές λύσεις. Να στηρίξουμε και να πολλαπλασιάσουμε τα αυτοοργανωμένα εναλλακτικά εγχειρήματα σε όλους τους ζωτικούς τομείς της κοινωνικής και οικονομικής δραστηριότητας, ώστε να αναπνεύσει ο πληθυσμός και να επανέλθει η ελπίδα για το μέλλον, κόντρα στη δυστοπία των μνημονιακών πολιτικών.
Θα χρειασθεί λοιπόν να στηριχθούμε στις κοινότητες κάθε είδους- αστικές ή της υπαίθρου, αλλά και επαγγελματικές, κοινωνικής ή συνεργατικής οικονομίας, τις κοινότητες ενδιαφερόντων ή του διαδικτύου(π.χ. κοινότητες «κοινής χρήσης» κατοικιών, αυτοκινήτων κ.λπ) -σαν κύτταρα της νέας κοινωνίας που θα επιδιώξουμε.(προβολή διαφανειών τέτοιων παραδειγμάτων)
Μιας κοινωνίας που αν μπει σε κίνηση, θα αλλάξει τη μέχρι τώρα πορεία της και θα στραφεί όχι στον «αναπτυγμένο» παγκοσμιοποιημένο χρηματοοικονομικό καπιταλισμό του «παγκόσμιου καζίνου», ούτε προς τα πίσω στο κεντρικό εθνικό κράτος, καπιταλιστικό ή σοσιαλιστικό, αλλά θα περάσει κατευθείαν στην άμεση δημοκρατία και την αποκεντρωμένη τοπική οικονομία της εγγύτητας, που θα ικανοποιεί τις μετρημένες ανάγκες των πολιτών, τις οποίες θα διαχειρίζονται οι ίδιοι και θα αυτοκυβερνώνται με κοινοτίστικες κοινωνικές και διανθρώπινες σχέσεις-Δημοκρατική Αυτονομία έχει ονομασθεί αυτό. Σε κοινωνία που θα έχει επανακάμψει ο κοινοτισμός, τα συμβούλια και η ομοσπονδία δήμων και κοινοτήτων, σαν μορφή κοινωνικοπολιτικής οργάνωσης.
 


Κυριακή, 10 Σεπτεμβρίου 2017

Μπορούμε να αλλάξουμε!

Τα γονίδια, ο καπιταλισμός, η πολιτική εξουσία ή η έλλειψη εκπαίδευσης είναι υπεύθυνες για το γεγονός ότι η μετάβαση σε μια βιώσιμη κοινωνία δεν επιτυγχάνεται, παρόλο που το θέλουμε αρκετοί-με την έννοια του κρίσιμου αριθμού-πολίτες;

Όταν, για μια ακόμη φορά για παράδειγμα, το σχέδιο κάποιου να καταναλώσει λιγότερο κρέας και γλυκά αποτυγχάνει, ποια είναι η πραγματική αιτία; Τι οδηγεί τους ανθρώπους και τις κοινωνίες να επιλέγουν μέσα που φέρνουν την αλλαγή, ή μέσα που την εμποδίζουν; Είναι ερωτήματα που διαμορφώνουν τον πυρήνα της σκέψης, όσων ακόμα ενδιαφέρονται πραγματικά για τις πολιτικές που αφορούν στο συλλογικό ή ατομικό μας μέλλον.
Πως μπορούμε να αλλάζουμε τον εαυτό μας, να πετυχαίνουμε κοινωνικές αλλαγές, πέρα από την κριτική του καπιταλισμού και μην περιμένοντας την «Επανάσταση που θα τα αλλάξει όλα με μιας»; 
Η απλή συζήτηση για την κρίση της ΕΕ ή για την αειφορία – που γίνεται στους κύκλους των μορφωμένων, οι οποίοι σημειωτέον  είναι και οι μεγαλύτεροι ρυπαντές – βοηθά μόνο μερικώς, αν εξακολουθεί να περιορίζεται στην έρευνα για τον εγκέφαλο, την ατομική και κοινωνική συνείδηση  ή την κριτική του καπιταλισμού. Αν όμως είμαστε σε θέση να καταλάβουμε τα συναισθήματα και κυρίως τις ασυνείδητες-και ταυτόχρονα μεταβαλλόμενες-επιθυμίες και απόψεις του ανθρώπου για την καθημερινότητά του, τότε θα μπορούμε καλύτερα να κατανοήσουμε τις δυνατότητες για κοινωνική και ατομική αλλαγή, ώστε να δράσουμε εποικοδομητικά για την υλοποίησή τους. Χωρίς να μιλάμε μονοδιάστατα και να τα «ρίχνουμε» όλα στον καπιταλισμό, ή να πέφτουμε σε μια μοντέρνα μεν, αλλά αναποτελεσματική επαναστατική ρητορική.

 Νέες προοπτικές μέσω της ολιστικής αντίληψης και διεπιστημονικότητας

Ιστορικά παραδείγματα επιτυχημένων ή αποτυχημένων αλλαγών βοηθούν επίσης στην κατανόηση. Πώς προέκυψε πραγματικά η έννοια της ανάπτυξης, για παράδειγμα; Και είναι εξηγήσιμη η εμφάνιση των ολοκληρωτικών καθεστώτων του εικοστού αιώνα μόνο με την επίκληση αυταρχικών πολιτιστικών παραδόσεων, οικονομικών κρίσεων, χρήσης βίας και φαινομενικά χαρισματικών ηγετών;
Μόνο αυτοί που το καταλαβαίνουν αυτό μπορούν να έχουν και το κλειδί για την κοινωνική και προσωπική αλλαγή. Είναι βασικά αναγκαίο, για έναν περαιτέρω προβληματισμό σχετικά με την αλλαγή, να τερματισθεί η μονόπλευρη αντιμετώπιση του θέματος και η αμοιβαία αγνόηση των διαφόρων επιστημονικών κλάδων της κοινωνικής και ατομικής συμπεριφοράς. Οι οικονομολόγοι ενάντια στους κοινωνιολόγους, οι ψυχολόγοι κατά των εθνολόγων και των κοινωνιοβιολόγων κ.λπ. Για να ανοίξει μια νέα προοπτική, θα πρέπει να τελειώνουμε με την μονομέρεια και την αντιπαλότητα και να αντιμετωπίσουμε τα πράγματα ολιστικά και διεπιστημονικά, ώστε να αποκτήσουμε όσο γίνεται πιο ολιστική αντίληψη για την κοινωνική και ατομική εξέλιξη στο πεδίο της καθημερινότητας.

Υπάρχουν όρια στις τεχνικές λύσεις

Το πιο σημαντικό, αλλά όχι και μοναδικό παράδειγμα, είναι η προστασία του κλίματος. Η Συμφωνία για το Κλίμα του Παρισιού ορίζει ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη πρέπει να περιορισθεί κάτω από δύο βαθμούς, κατά προτίμηση στον 1,5 βαθμό της κλίμακας Κελσίου. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να πετύχουμε σε παγκόσμιο επίπεδο μηδενικές εκπομπές μέχρι το 2038 ή το 2027 αντίστοιχα. Σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της θέρμανσης κτιρίων, της ενεργειακής χρήσης καυσίμων ή των λιπασμάτων. Ωστόσο, για τις δραστικές συνέπειες που συνδέονται με όλα αυτά δεν γίνεται συζήτηση σχεδόν από κανέναν. Η προστασία του κλίματος και η ανάπτυξη συμβαδίζουν, στο βαθμό που βασίζονται αποκλειστικά σε τεχνικές επιλογές, όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η ενεργειακή απόδοση για την αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, θερμότητας, κίνησης ή λιπασμάτων. Μπορεί να πουληθεί νέα τεχνολογία και έτσι να επιτευχθεί «ανάπτυξη» για το κεφάλαιο που έχει επενδυθεί στον τομέα. Αλλά μόνο με τη βοήθεια της τεχνολογίας, δεν επιτυγχάνονται οι προαναφερόμενοι στόχοι. Η πρόκληση της κλιματικής αλλαγής είναι απλά πάρα πολύ μεγάλη, για να είναι μόνο θέμα τεχνολογίας!
Εξάλλου, τεχνικά γινόμαστε μεν καλύτεροι, αλλά ταυτόχρονα αυξάνουμε τη χρήση υλικών και ενέργειας, πράγμα που σημαίνει ότι παράγονται όλο και περισσότερες εκπομπές. Επιπλέον, λείπουν και κάποιες αποτελεσματικές τεχνικές λύσεις για ορισμένους τομείς εκπομπών, για παράδειγμα στη γεωργία. Οι προηγούμενες στατιστικές και προβλέψεις βασίζονται επίσης σε ωραιοποιημένους μαζικούς υπολογισμούς. Οι βιομηχανικές χώρες όπως π.χ. η Γερμανία ισχυρίζονται ότι μειώνουν τις εκπομπές, αλλά στην πραγματικότητα ο βιομηχανικός και μεταβιομηχανικός τρόπος ζωής σε αυτές τις χώρες τις αυξάνει. Ο τρόπος ζωής μας μεταφέρει τις εκπομπέςαπλώς στις αναδυόμενες αγορές των υπο «ανάπτυξη» χωρών, καθώς τα καταναλωτικά μας προϊόντα προέρχονται όλο και περισσότερο από εκεί.
 Εκτός αυτού, όλοι μιλάνε για το κλίμα. Όμως θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ταυτόχρονα και άλλα οικολογικά προβλήματα- όπως π.χ. η υποβάθμιση των εδαφών και των οικοσυστημάτων- που θέτουν εξίσου μακροπρόθεσμα σε κίνδυνο την ανθρώπινη ύπαρξη. Η λύση είναι προφανής: να δώσουμε περισσότερο χώρο στη φύση! Η τεχνολογία από μόνη της, είναι ακόμη λιγότερο επαρκής σε αυτές τις περιπτώσεις από ό,τι για την προστασία του κλίματος.

Δεν υπάρχει βιωσιμότητα χωρίς αλλαγή του τρόπου ζωής

Εκτός από την πράσινη τεχνολογία, η προστασία του περιβάλλοντος απαιτεί επίσης έναν πιο χαλαρό-στηριγμένο στην επάρκεια και όχι στην υπερκατανάλωση- τρόπο ζωής. Έτσι δεν αρκεί π.χ. να οδηγούμε μόνο πιο αποδοτικά και ενεργειακά αναβαθμισμένα αυτοκίνητα. Θα χρειασθεί να περπατήσουμε ξανά, ή να χρησιμοποιήσουμε το ποδήλατο, το λεωφορείο και το τρένο. Ενάντια σε αυτήν την δυσάρεστη αλήθεια, δεν βοηθά κανένα πακέτο ψευδαίσθησης, όπως π.χ. των αναδασώσεων, ώστε τα δένδρα να δεσμεύσουν τις εκπομπές που αποσταθεροποιούν το κλίμα. Το μέγεθος των απαραίτητων για αυτό αναδασώσεων, θα πρέπει να είναι τόσο γιγαντιαίο, που θα είναι αδύνατο να τις κάνουμε.
Επομένως, η στροφή προς μια πιο βιώσιμη κοινωνία δεν λειτουργεί χωρίς έναν νέο τρόπο ζωής. Πρέπει να καταναλώνουμε λιγότερα. Έτσι, ενόσω θα επικρατεί η αγορά, θα πωλούνται επίσης λιγότερα. Για παράδειγμα, σημαντικά λιγότερες πτήσεις μακρινών διακοπών ή αυτοκίνητα. Ο τερματισμός της «αναπτυξιακής» κοινωνίας είναι εφικτός μόνο με ένα καλό ξεκίνημα από τις βιομηχανικές χώρες, οι οποίες υποτίθεται ότι ηγούνται της προστασίας του κλίματος βάσει των συμφωνιών του Παρισιού. Από αυτό δεν μπορούμε να ξεφεύγουμε ούτε με το όραμα ενός καθαρού κόσμου υπηρεσιών, χωρίς κανένα οικολογικό αποτύπωμα, όπως το προτείνουν κάποιοι επιστήμονες ή οραματιστές διανοούμενοι. Γιατί και ένας κόσμος υπηρεσιών, όπως των πτήσεων ή των τεχνολογιών πληροφορικής, καταναλώνει πολλούς πόρους.

Πρόκληση μετάβασης


Το πρόβλημα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε και είναι βασικό: Μέχρι σήμερα, κεντρικοί κοινωνικοί θεσμοί, όπως η αγορά εργασίας, το συνταξιοδοτικό σύστημα, οι τράπεζες και το σύστημα δημόσιου χρέους, εξαρτώνται από την «ανάπτυξη». Οι εναλλακτικές έννοιες για την απελευθέρωσή τους από τους περιορισμούς της «ανάπτυξης»-όπως π.χ. η ιδέα της μείωσης του ωραρίου εργασίας-  δεν έχουν προχωρήσει μέχρι στιγμής. Υπάρχει έλλειψη ιδεών για τη δύσκολη μεταβατική φάση στην μετά την «ανάπτυξη εποχή». Για την μετάβαση δηλαδή στην φάση της «αποανάπτυξης», χωρίς μεγάλες καταστροφές και κοινωνικές αναταραχές, όπως έχουμε βιώσει στις χώρες της Ευρωκρίσης, όπου η «ανάπτυξη» μετατράπηκε σεσυρρίκνωση-και όχι σε αποανάπτυξη- μέσα σε πολύ λίγο χρονικό διάστημα.

Θα έχουμε τύχη μέσα από τη συνεργασία;


Πολλοί υποστηρικτές της αποανάπτυξης δεν θεωρούν ως πρόβλημα, τα παραπάνω. Τελικά, η συρρίκνωση θα οδηγήσει σταδιακά σε μια βασισμένη και προσανατολισμένη στην αλληλεγγύη και το κοινό καλό οικονομία- όπως λένε και σε αυτούς ανήκω και γω-συμπεριλαμβανομένων των αντίστοιχων πολιτικών πλειοψηφιών. Χωρίς τον καπιταλισμό, οι άνθρωποι θα ήταν πιο ευτυχισμένοι, γιατί τότε ο ανταγωνισμός θα είχε ξεπερασθεί. Ο άνθρωπος είναι κυρίως συνεργατικός ή ακόμα και αλτρουιστής. Είναι ο καπιταλισμός που τον διαμορφώνει ως εγωιστή.
Αλλά αυτό είναι πολύ απλοϊκό. Όπως δείχνουν οι έρευνες για την ευτυχία και τον βαθμό ικανοποίησης, οι έννοιες αυτές είναι σχετικές. Είναι κανείς πιο ευτυχής π.χ. αν συμπράττει ή συμβαδίζει ή κάνει καλή παρέα με άλλους, παρά αν απολαμβάνει μόνος ένα μακρινό ταξίδι στη Μαλαισία. Μια πιο πλήρης συνολικά ζωή μπορεί να κάνει πιο ευτυχισμένο τον άνθρωπο, ειδικά εάν αισθάνεται αποδεκτός από τους γύρω του. Αλλά όταν οι άνθρωποι έχουν περισσότερα-πιθανώς αχρείαστα-στην κατοχή τους, σε σχέση με τους άλλους γύρω τους, αυτό συχνά τους αυξάνει τις προσδοκίες και τις επιθυμίες, καθώς και τα σκαλοπάτια στην κλίμακα της ευτυχίας. Και δεν ονειρεύονται όλοι να καλλιεργούν τη δική τους τροφή σε αγροκτήματα, αντί να πηγαίνουν στο καπιταλιστικό σούπερ μάρκετ.

Οι κανόνες για την καθημερινότητα δεν είναι δοσμένοι από το παρελθόν

Η πολιτιστική επιρροή του καπιταλισμού είναι πολύ σημαντική: Γιατί εκτός από βιολογική, ο άνθρωπος είναι και κοινωνική κατασκευή[1]. Και τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά του περνούν και στο DNA του. Υπάρχει λοιπόν και μια βιολογική εξέλιξη που κάνει τον άνθρωπο να έχει μια τάση προς τον εγωισμό. Στις δύσκολες καταστάσεις επικρατεί η ανάγκη για συνεργασία, αφού η ανθρώπινη ομάδα και οι συλλογική δράση βοηθά και το άτομο να αντεπεξέλθει καλύτερα σε αυτές[2].    Όταν όμως δεν υπάρχουν δύσκολες και επικίνδυνες συνθήκες, τότε η τάση προς τη συνεργασία είναι περιορισμένη. Και αυτό φαίνεται ιδιαίτερα σήμερα στις καπιταλιστικές κοινωνίες της «αφθονίας» και του καταναλωτισμού σε σχέση με το ζήτημα της αλλαγής του κλίματος, όπου απαιτείται συνεργασία σε παγκόσμιο επίπεδο. Επειδή ακόμα δεν είναι ορατές οι δύσκολες καταστάσεις και οι κλιματικές εξελίξεις, οι οποίες θα συνοδευτούν από οικολογική και κοινωνική κατάρρευση- καταστροφή, επικρατεί το μικροπρόθεσμο συμφέρον και ο εγωιστικός υπολογισμός. Όσον αφορά για παράδειγμα στα άμεσα μέτρα που πρέπει να αποφασισθούν και να εφαρμοστούν. Ιδίως στις «αναπτυγμένες» κοινωνίες. Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο με τους τεχνοκράτες ή τους πολιτικούς αυτών των κοινωνιών, αλλά και με τους απλούς πολίτες, που έχουν συνηθίσει στην κακώς εννοούμενη «ευμάρεια».   
Στις «αναπτυγμένες» κοινωνίες συνυπάρχουμε όλοι με τον κόσμο της «ανάπτυξης» μέσω των θέσεων μισθωτής εργασίας, των καταναλωτικών μας επιθυμιών ή των συνταξιοδοτικών μας ταμείων, που επενδύουν σε «αναπτυξιακές» ιδιωτικές ή κρατικές οικονομικές δραστηριότητες για την επίτευξη κερδών. Και ενεργούμε μόνο λογικά. Οι τάσεις μας προς την υπερβολική άνεση, τη συνήθεια, την υποταγή, τις προσδοκίες και την κανονικότητα περιπλέκουν κάθε θεμελιώδη αλλαγή. Όταν μπαίνουμε στο αεροπλάνο το χειμώνα για να περάσουμε κάποιες μέρες με ήλιο και ζέστη στις τροπικές χώρες και νησιά, δεν αισθανόμαστε τίποτα από την κλιματική καταστροφή και τα όρια της «ανάπτυξης». Είναι απαραίτητο να λάβουμε υπόψη μας για κάθε επιδιωκόμενη ουσιαστική αλλαγή, ότι κάποια πράγματα δε μπορούμε να τα αλλάξουμε, είτε ως κοινωνία είτε ως άτομα. Η βασική δομή των ανθρώπινων συναισθημάτων είναι δύσκολο να αλλάξει, όπως και η κυριαρχούσα (όχι βέβαια και αποκλειστική) κατεύθυνση της ανθρώπινης πράξης και στάσης. Από την άλλη πλευρά, οι αξίες και οι κανόνες της κανονικότητας είναι μεταβλητές συναρτήσεις - και αυτό που μπορεί να θεωρηθεί ως πραγματικό όφελος είναι επίσης επιδεκτικό σε κοινωνική επίδραση και επιρροή. Σε όλες αυτές τις πτυχές της καθημερινότητας των ανθρώπων, εκφράζεται και υπάρχει μια μεγάλη δόση πολιτισμού και κουλτούρας, ακόμη και αν οι ανθρώπινες βασικές δομές αποτελούν μέρος της εξελικτικής ιστορίας. Πως μπορεί να επιτευχθεί μια θετική τέτοια επιρροή;
Αν δημιουργούμε συλλογικές συνθήκες καθημερινής ύπαρξης, τότε μπορούμε να αναρωτιόμαστε και να αμφισβητούμε τις κυρίαρχες κανονικότητες. Μπορούμε να αλλάζουμε τις κινητήριες πολιτικές δομές που θα μας οδηγούν και σε αλλαγή του τρόπου σκέψης και του φαντασιακού μας για το τι είναι κανονικότητα. Αυτές οι διεργασίες μπορούν να βάλουν σε κίνηση και αρκετά μεγάλες κοινωνικές αλλαγές στις λεγόμενες «μεγάλες» κοινωνικές σχέσεις. Αλλά ακόμη και στο επίπεδο των «μικρών» καθημερινών διανθρώπινων σχέσεων, μπορούμε να προχωρήσουμε μπροστά, κοιτάζοντας περισσότερο και πιο διεισδυτικά στον περιπλεγμένο συναισθηματικό μας κόσμο που δεν έχει να κάνει μόνο με τα γενικά θέματα βιωσιμότητας και αειφορίας, αλλά, επίσης, και με καθημερινά θέματα όπως π.χ. η επιδίωξη της αλλαγής στη διατροφή μας ή το τρέξιμο στις έξι το πρωί.
Και εδώ ακριβώς οι έννοιες ή οι συνταγές για έναν κόσμο αποανάπτυξης δεν πρέπει να αφορούν μόνο στον νέο ανθρωπολογικό τύπο που θα κατέβει ξαφνικά από τον ουρανό, γιατί έτσι θα παραμείνουν άσχετες ουτοπίες. Θα πρέπει να έχουν σχέση με τον υπάρχοντα τύπο ανθρώπου, που όμως μπορεί να αλλάξει μέσα από τη συμμετοχή στις συλλογικές πολιτικές και κοινωνικές διεργασίες. Μόνο έτσι μπορεί να προκύψει η αλλαγή του και η διαμόρφωση του καινούργιου. Η ατομική ωφελιμιστική στάση, οι απόψεις για την κανονικότητα και το αξιακό μας σύστημα μπορούν να εξελιχθούν παραπέρα μέσα από την αλληλεπίδραση των διαφόρων δρώντων προσώπων στις συλλογικές αυτές διεργασίες. Παραδείγματα τέτοιων συλλογικών διεργασιών αναφέρονται αναλυτικά στο βιβλίο μου για τον «Σύγχρονο Κοινοτισμό»[3].



[1] Όπως το διατυπώνουμε με τον Γιάννη Μπίλλα στο βιβλίο μας «Ο ανθρωπολογικός τύπος της αποανάπτυξης-τοπικοποίησης»(εκδόσεις των συναδέλφων): «Ο καπιταλισμός, πριν φανερώσει τα αδιέξοδά του, κατέστρεψε τον ψυχισμό των ανθρώπων, διαμόρφωσε ένα ανθρωπολογικό τύπο μοναχικό, νευρωτικό, αγχώδη, φοβικό και φοβισμένο, ανταγωνιστικό, επιθετικό, ενεργοβόρο, καριερίστα και αμοραλιστή, κάτοικο του εγώ και όχι του εμείς. Ακόμα και σήμερα ο άνθρωπος αυτός διατηρεί την ψευδαίσθηση της ατομικής διαφυγής,Ο ανθρωπολογικός τύπος της ιδιώτευσης, της απάθειας, της συναλλαγής, της αλλοτρίωσης, είναι μέρος του προβλήματος που έχουμε να επιλύσουμε».

[2] Κατά τη διαδρομή της ανθρώπινης εξέλιξης αυτό υπαγόρευε και η βιολογία του ανθρώπινου είδους, σαν λογικού όντος, που έβλεπε πάντα τα πλεονεκτήματα του «συνυπάρχειν», «συμβιώνειν», «συμπράτειν» και «συναποφασίζειν».

[3] http://www.topikopoiisi.eu/902rhothetarhoalpha/503