Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Τετάρτη, 1 Μαρτίου 2017

Ο Μηχανισμός του Χρέους και πως ετοιμάζεται το 4ο μνημόνιο

 (προκύπτει από το 3ο που είναι ένα «συνεχές» μνημόνιο ψηφισμένο από όλους τους «μένουμε Ευρώπη»)
1.       Η ηθική του χρέους
Το χρέος γενικά δημιουργείται από μια υπόσχεση που δίνεται από έναν οφειλέτη σε έναν πιστωτή. Βέβαια είναι σωστό και λογικό, αν κάποιος υπόσχεται κάτι σε κάποιον άλλον, να προσπαθήσει να τιμήσει αυτήν την υπόσχεση όσο καλύτερα μπορεί. Το σημαντικό όμως είναι ότι σαν κοινωνίες-και σαν άτομα –ειδικά τις καπιταλιστικές, δίνουμε μεγάλο ηθικό βάρος σε αυτόν τον τύπο οικονομικής υπόσχεσης. Όταν όμως κάποιοι πολιτικοί στη διάρκεια προεκλογικών εκστρατειών υπόσχονται «λαγούς με πετραχήλια» αν θα εκλεγούν, τείνουμε να θεωρούμε ότι η υπόσχεσή τους δεν πρόκειται να τηρηθεί, ενώ όταν μια κυβέρνηση δανεισθεί και υπόσχεται στις τράπεζες και τους πιστωτές να τους πληρώσει με ένα προκαθορισμένο επιτόκιο, τότε η δεύτερη αυτή υπόσχεση μας φαίνεται απολύτως ιερή και θα πρέπει η κυβέρνηση να ανταποκριθεί. Η συνήθης στάση μας: «Μα τα δανείστηκαν τα χρήματα. Σε κάθε περίπτωση, οφείλει κάποιος να εξοφλεί τα χρέη του». Και αυτό δεν είναι μια οικονομική διαπίστωση αλλά μια ηθική κρίση. Γιατί η ηθική του χρέους φαίνεται ανώτερη από όλες τις άλλες μορφές ηθικής;
Το χρέος είναι το πιο αποτελεσματικό πολιτικό εργαλείο των πλουσίων και των ισχυρών: καμουφλάρει τις πιο βίαιες ανισότητες μεταξύ πιστωτών και οφειλετών με ένα κάλυμμα ηθικότητας και δημιουργεί στα θύματα, τους οφειλέτες, το συναίσθημα του ενόχου. Στο βιβλίο του Αμερικανού ανθρωπολόγου Ντέιβιντ Γκρέιμπερ «Χρέος. Τα πρώτα 5.000 χρόνια», αναφέρονται δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα για το πώς το χρέος υπήρξε πάντοτε ένα εργαλείο στην υπηρεσία της εξουσίας και της βίας:
1) Το 1885, η Γαλλία κατέλαβε τη Μαδαγασκάρη και την ανακήρυξε ως γαλλική αποικία. Στη συνέχεια ο στρατηγός Γκαλιενί έκανε «ειρήνη» απαιτώντας από τον πληθυσμό του νησιού να πληρώσει τα κόστη που προκλήθηκαν από την εισβολή και την κατοχή. 2) Το 1825, η νέα Δημοκρατία της Αϊτής, η οποία είχε κερδίσει την ανεξαρτησία της χάρη στην εξέγερση των σκλάβων, υποχρεώθηκε από τον Κάρολο τον 10ο να δανειστεί από τη Γαλλία 150 εκατομμύρια φράγκα, γιατί ήταν «λογικό» να «αποζημιωθούν» οι παλιοί δουλοκτήτες άποικοι που εκδιώχθηκαν μετά την ανεξαρτησία.
Η ιστορία όμως μας διδάσκει επίσης ότι οι περισσότερες εξεγέρσεις έγιναν από λαούς χρεωμένους. Επί πολλές χιλιετίες, η πάλη μεταξύ πλούσιων και φτωχών έπαιρνε τη μορφή συγκρούσεων μεταξύ πιστωτών και οφειλετών. Οι λαϊκές εξεγέρσεις άρχιζαν με τον ίδιο τρόπο: με την τελετουργική καταστροφή των κατάστιχων και των λογιστικών βιβλίων των πιστωτών, στα οποία καταγράφονταν τα χρέη.

2.       Παγκόσμιο-ευρωπαϊκό -ελληνικό χρέος

Τα χρέη σαν μηχανισμός εσαεί εξάρτησης και εξαθλίωσης:

Α) διεθνώς

Στις αρχές του 1980 το χρέος που είχαν 109 «πιστολήπτριες» χώρες ήταν 430 δισ. δολάρια. Μέχρι το 1986 είχαν πληρώσει σε τόκους 336 δισ. δολάρια, αλλά χρωστούσανε ακόμα 880 δις δολάρια. Σε μια εξαετία χρωστούσαν ποσό υπερδιπλάσιο από το αρχικό, ενώ ήδη είχαν πληρώσει σε τόκους τα 4/5 των αρχικών δανείων!
Σήμερα το παγκόσμιο χρέος ανέρχεται στα 199 τρισεκατομμύρια δολάρια και αντιστοιχεί στο 286% του παγκόσμιου ΑΕΠ!!![1]
Από στοιχεία απόρρητης έκθεσης του ΕΚΤ για το χρέος συνολικά στην ευρωζώνη αλλά και σε κάθε χώρα ξεχωριστά προκύπτει (http://tvxs.gr/news/ellada/sok-kai-deos-apo-stoixeia-aporritis-ekthesis-tis-ekt-gia-xreos): συνολικό ευρωπαϊκό χρέος 21 τρισεκατομμύρια ευρώ.

Β) Ελλάδα

Την τελευταία εικοσαετία, ο ελληνικός λαός έχει πληρώσει σε εγχώριους και ξένους τοκογλύφους και κερδοσκόπους το αστρονομικό ποσό των 772,9 δις ευρώ. Μόνο από το 2000 και μετά, δηλαδή από την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωζώνη, ο ελληνικός λαός έχει πληρώσει για τόκους και χρεολύσια μακροπρόθεσμων δανείων το ποσό των 400,5 δις ευρώ. Την ίδια περίοδο για εξοφλήσεις έντοκων και βραχυπρόθεσμων τίτλων έχει πληρώσει πάνω από 240 δις ευρώ. Σύνολο  640,5 δις ευρώ! (από την εισηγητική έκθεση του προϋπολογισμού του έτους 2013 -σελ. 133). Τον Μάρτιο του 2010 το δημόσιο χρέος ήταν 310,384 δισεκατομμύρια, στις 30.09.2015 ανερχόταν σε €314,5 δις. Σήμερα, το χρέος της Κεντρικής Διοίκησης στις 31.12.2016 ανέρχεται σε €326,4 δις., σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, που έδωσε στην δημοσιότητα ο Οργανισμός Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους (ΟΔΔΗΧ).
Τόσα χρόνια «μνημονίων», αντί μείωση αύξηση. «Μέχρι το 2030, αν το ελληνικό χρέος παραμείνει ως έχει, θα πρέπει να πληρώσει 322 δισ. ευρώ με τα 160 δισ. από αυτά να είναι τόκοι. Ακόμη κι αν η Ελλάδα καταφέρει να αποπληρώσει αυτό το χρέος τότε από το 2030 θα απομένει ένα υπόλοιπο 300 δισ. ευρώ», το συμπέρασμα που βγαίνει από τα στοιχεία της απόρρητης έκθεσης του ΕΚΤ.
3.       Το 3ο μνημόνιο ήταν ένα συνεχές μνημόνιο υπό τις συνταγές των «Θεσμών»
Το 3ο μνημόνιο που μας έφερε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, αλλά το ψήφισαν και όλα τα «μένουμε ευρώπη» κόμματα, επιχειρεί-όπως και τα προηγούμενα βέβαια μνημόνια- την αυτονόμηση της οικονομίας από την σημερινή και μελλοντική πολιτική. Με την αποδοχή της ντιρεκτίβας των «θεσμών» -αυτονομημένων ακόμα και από την αντιπροσωπευτική τους δημοκρατία- είχαμε ένα μόνιμο μνημόνιο γιατί θεσμοθετήθηκαν: ο "κόφτης"-όταν δε θα "βγαίνει" το προγραμματισμένο να μη "βγαίνει" πρόγραμμα- και τα μεγάλα πλεονάσματα για μεγάλο επόμενο χρονικό διάστημα. Τα δημοσιονομικά κενά, με όποιο μαγείρεμα στοιχείων και να γίνει, είναι προγραμματισμένα για τα επόμενα χρόνια. Έτσι, με αυτή την έννοια, το 3ο μνημόνιο είναι ένα συνεχές μνημόνιο, το οποίο κυοφορεί μέσα του και το επόμενο 4ο μνημόνιο, σε περίπτωση που αποχωρήσει π.χ. το ΔΝΤ και αναλάβουν εξολοκλήρου οι ευρωπαϊκοί θεσμοί τη διαδικασία διαχείρισης των χρεών του ελληνικού δημοσίου. Μπορεί να μην το ονομάσουν 4ο μνημόνιο, όπως και το 3ο που το είπαν «συμφωνία», αλλά θα είναι κάτι τέτοιο και στόχο θα έχει την εξασφάλιση των πιστωτών έναντι νομοθέτησης και υπογραφής από τη σημερινή ή τη μελλοντική ελληνική κυβέρνηση των «προθύμων»

4.       Πως ετοιμάζεται το  4ο μνημόνιο
ΔΝΤ: «Η Ελλάδα δεν μπορεί να αποπληρώσει το χρέος της, έχει χρεοκοπήσει και θα πρέπει να ακολουθήσει η τεχνική του κουρέματος του χρέους» (προς Γερμανία και λοιπούς δανειστές).
Γερμανία: «Λάθος, το χρέος είναι βιώσιμο και επομένως δεν απαιτείται κούρεμα του χρέους» (σε βάρος των Γερμανών φορολογουμένων)
Έλληνικό πολιτικό σύστημα εξουσίας: «Έχει δίκιο η Γερμανία, το χρέος είναι βιώσιμο και η οικονομία έχει ανακάμψει» (τώρα ανήκει σε αυτό και ο ΣΥΡΙΖΑ που πριν έλεγε ότι το χρέος δεν ήταν βιώσιμο).
Μετά από αυτές τις αντιδράσεις των ευρωπαίων δανειστών, έρχεται πάλι το ΔΝΤ και λέει: «Δεν μπορώ να διακινδυνεύσω το κύρος μου σε μια πτωχευμένη χώρα. Θέλετε αυτό το παραμύθι; O.K. αλλά θα πρέπει να ληφθούν σκληρά μέτρα για να μας βγουν οι αριθμοί και τα πλεονάσματα που ζητάτε».
Η Γερμανία απαντά σαν φωνή των ευρωπαίων δανειστών: «Καμία αντίρρηση, να ληφθούν και άλλα σκληρά μέτρα για την Ελλάδα, γιατί έχει ακόμα πολλά να κάνει για να μας επιστρέψει τα χρέη της» (αυτό εξάλλου θα δώσει  πλεονεκτήματα στον Μερκελισμό-Σοϊπλεμισμό, στον επερχόμενο προεκλογικό αγώνα στη Γερμανία)
Από τη μεριά πάλι της ελληνικής κυβέρνησης: «Όχι μέτρα. Αφού πάμε καλά και το χρέος είναι βιώσιμο (σύμφωνα με το παραμύθι) γιατί να ληφθούν σκληρά μέτρα; Κάτι τέτοιο θα μας φθείρει και θα μας ρίξει από την εξουσία Πιο μαλακά δεν γίνεται;»
Να η πραγματικότητα γύρω από την εκμετάλλευση και τη χρήση του μηχανισμού του χρέους σαν μηχανισμού εσαεί εξάρτησης και εξαθλίωσης στην σημερινή Ελλάδα.
Το ερώτημα αν ήταν ή όχι η 20 Φεβρουαρίου 2017 η επίσημη έναρξη του 4ου Μνημονίου (http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/20-febroyarioy-2017-episimi-enarksi-toy-4oy-mnimonioy), μένει να απαντηθεί στο μέλλον.
Μετά το 2018: Στο υπουργείο Οικονομικών της Γερμανίας, ο Σόιμπλε και οι «ειδικοί» του, δεν πιστεύουν ότι η Ελλάδα μετά το 2018 (τέλος του 3ου μνημονίου) θα καταφέρει μόνη της να δανειστεί χρήματα από τις αγορές. Ποια η συνέπεια αν ο Σόιμπλε παραμείνει ακόμα υπουργός και μετά τις εκλογές; Σίγουρα ένα τέταρτο μνημόνιο, αν η τότε ελληνική κυβέρνηση θα θέλει να αποφύγει ένα Grexit – και σε αυτό δεν πρόκειται να συμμετάσχει πια το ΔΝΤ(και λόγω Τραμπ που θεωρεί το ζήτημα ευρωπαϊκό), αλλά το «Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ταμείο».
Και ο Σουλτς όμως να έχει κερδίσει στις γερμανικές εκλογές, αν η Ελλάδας δεν θα μπορεί να βγαίνει τότε στις αγορές, δεν θα προτείνει τα Ευρωομόλογα, όπως έλεγε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο παρελθόν. Έχει αποστασιοποιηθεί πλέον από αυτά σαν υποψήφιος καγκελάριος, επειδή ούτε στις Βρυξέλλες ούτε στην Γερμανία βλέπει πλειοψηφία που να τα υποστηρίζει. Όσον αφορά στη διαγραφή του ελληνικού χρέους, o Σούλτς επισήμανε πρόσφατα στην εφημερίδα Bild  τον κίνδυνο που υπάρχει, ότι δηλαδή μπορεί να έχουμε «διάσπαση της ηπείρου» για αυτόν τον λόγο. Και επειδή η διάσπαση δεν είναι προς το γερμανικό συμφέρον, δεν είναι ούτε η διαγραφή. Τι μένει και για μια γερμανική κυβέρνηση υπό τον Σουλτς; Αν δεν θα θελήσει Grexit, θα προτείνει στη γερμανική βουλή νέα χρηματοδότηση με τη συνοδεία ενός 4ου μνημονίου όμως. Μόνο έτσι μπορεί να περάσει.
Από ότι φαίνεται η χώρα δε θα αποφύγει το επερχόμενο 4ο μνημόνιο(και πιθανά και 5ο, 6ο κ.λπ. μνημόνιο), αν οι Έλληνες «από κάτω» δεν αποφασίσουν να πάρουν τα πράγματα στα χέρια τους και δεν σταματήσουν να «αναθέτουν» τη ζωή τους στο υπάρχον κυρίαρχο πολιτικό σύστημα (Η αποτυχία του πολιτικού συστήματος: http://www.efsyn.gr/arthro/i-apotyhia-toy-politikoy-systimatos


[1] Από μελέτη π.χ. της γνωστής εταιρείας συμβούλων  McKinsey: το συνολικό παγκόσμιο χρέος, δημόσιο και ιδιωτικό, στις 31/12/10 άγγιζε το ποσό των 158 τρις δολαρίων. Εξ αυτών 41 τρις αποτελούσαν κρατικά χρέη, 42 τρις κυκλοφορούντα ομόλογα χρηματοπιστωτικών οργανισμών, 10 τρις εταιρικό χρέος μη χρηματοοικονομικών επιχειρήσεων και τα υπόλοιπα 64 τρις ήταν χρέη νοικοκυριών. Αντίστοιχα το παγκόσμιο ΑΕΠ ανήλθε το 2010 σε περίπου 60 τρίς δολάρια, δηλαδή το χρέος ήταν  263% του ΑΕΠ.  Τη χρονιά της κρίσης(2007-2008) ο συνολικός δανεισμός παγκοσμίως ήταν 300% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Μια δεκαετία πριν, το 1995, ήταν στο 200%.