Αποανάπτυξη-Τοπικοποίηση με σχεδιασμό και όχι καταστροφή με μνημόνια!

ΤΜετά το 4ο κατά σειράν μνημόνιο, τώρα έρχεται η «μια από τα ίδια ανάπτυξη», ίσως πιο «δίκαια», υπόσχεται η κυβέρνηση. Με διεθνείς επενδύσεις για μεταφορά του πλούτου της χώρας στο εξωτερικό, στα χέρια των διεθνών επενδυτών, αυτών καλέ που μας δανείζανε όλα αυτά τα χρόνια και τώρα τους χρωστάμε τα «μαλλιά της κεφαλής μας».

Τι και αν κάποιοι από μας φωνάζουμε όλα αυτά τα χρόνια: σεισάχθεια και αποανάπτυξη!(http://www.topikopoiisi.eu/theta941sigmaepsiloniotasigmaf/36) και «στροφή σεαποκεντρωμένη, τοπικοποιημένη, αμεσοδημοκρατική κοινωνία ίσης κατανομής και του μικρότερου δυνατού οικολογικού αποτυπώματος».
Μα τα μνημόνια δεν πετύχανε –χωρίς να το θέλουμε-αποανάπτυξη; Τι είναι η συρρίκνωση κατά 25% του ΑΕΠ της χώρας, αν δεν είναι αποανάπτυξη; Λένε μερικοί κυνικοί!
Απαντάμε: πρώτα -πρώτα το ΑΕΠ μιας χώρας δεν είναι κατάλληλος δείκτης για την ευζωία των κατοίκων της και σήμερα αμφισβητείται αυτό και υπάρχουν οικονομολόγοι, κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμοί που εργάζονται εδώ και δεκαετίες για τη διαμόρφωση καλύτερων δεικτών ευημερίας, διότι η προσήλωση στο ΑΕΠ θέτει στο περιθώριο της κοινωνικής συνείδησης το περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος της ανάπτυξης (http://www.topikopoiisi.eu/902rhothetarhoalpha/1559378 καιhttp://www.topikopoiisi.eu/theta941sigmaepsiloniotasigmaf/2087834).
Στη συνέχεια λέμε ότι: αποανάπτυξη κάνεις με συνειδητό σχεδιασμό και όχι με καταστροφή μέσω των μνημονίων!
Η βασική ιδέα της αποανάπτυξης-τοπικοποίησης είναι η αλληλέγγυα, δημοκρατική, κοινωνική και οικολογική οικονομία με χαμηλή κατανάλωση πόρων – και όχι η φτώχεια και η ύφεση με ντιρεκτίβες λιτότητας, συνδυασμένη μάλιστα με καταστροφή του περιβάλλοντος και οικολογική υποβάθμιση που βιώνουν οι άνθρωποι σήμερα στην Ελλάδα.
Οι αρνητικές συνέπειες των δήθεν λύσεων για την κρίση, βύθισαν τους ανθρώπους στην Ελλάδα στη δυστυχία και έφερε την Ευρώπη στο χείλος της ανθρωπιστικής καταστροφής. Αντίθετα πολλοί πλούσιοι Έλληνες κατάφεραν - με τη βοήθεια της υπόλοιπης Ευρώπης - να βγάλουν τα περισσότερα περιουσιακά τους στοιχεία από τη χώρα. Για να προστατεύσουν τον εαυτό τους από μια ενδεχόμενη πλήρη κατάρρευση της οικονομίας, αλλά αυτό επιτάχυνε ταυτόχρονα αυτή την κατάρρευση και σε γενικές γραμμές αύξησε την ανισότητα, τις συγκρούσεις κατανομής και τον αποκλεισμό.
Την ίδια στιγμή η κρίση-πολλές φορές το τονίσαμε αυτό και σαν ιστοσελίδα και στις ομιλίες συζητήσεις με τα εναλλακτικά εγχειρήματα που ξεπήδησαν σε όλο αυτό το διάστημα-είχε και έχει ακόμα ένα θετικό: Μας αναγκάζει επίσης να αναζητήσουμε νέες δυνατότητες και τρόπους ζωής, συνύπαρξης και εργασίας, καθώς και διευρυμένους χώρους για να δοκιμάζουμε όλα αυτά. Εγχειρήματα που πριν την κρίση για χρόνια διαχειρίζονταν από μικρές μειοφηφικές πρωτοβουλίες ( από ελευθεριακές, αντιφασιστικές ή ομάδες αλληλεγγύης για παράδειγμα), βρίσκουν τώρα μεγάλη απήχηση και δημιουργούνται καινούργια, με νέες ιδέες. Υπάρχουν αυτοδιαχειριζόμενοι χώροι και εγχειρήματα γειτονιάς, κοινωνικά-αλληλέγγυα ιατρεία, δίκτυα-οάσεις μη χρηματικής οικονομίας και ανταλλαγής, κοινωνικά παντοπωλεία με δωρεάν διάθεση προϊόντων και αντικειμένων κυρίως από «δεύτερο χέρι», νέας μορφής συνεταιρισμοί(χωρίς διοικητικά συμβούλια , με συνέλευση μελών), εργαστήρια και πρότζεκτ αυτοβοήθειας. Μοντέλα συλλογικής εργασίας και συνεργατικές με αποφάσεις στη βάση της συναίνεσης και της άμεσης δημοκρατίας, γίνονται πλατιά γνωστά και οικεία. Μερικοί άνθρωποι λοιπόν στην Ελλάδα αναγκάσθηκαν και αναγκάζονται να συνευρεθούν και να οικοδομήσουν στοιχεία μιας ενωμένης και ειρηνικής κοινωνίας «από τα κάτω».
Αλλά οι προϋποθέσεις για όλα αυτά είναι κατανοητά δύσκολες - η πλειοψηφία της κοινωνίας βιώνει τη συρρίκνωση, όχι ως δημιουργία νέων δυνατοτήτων, αλλά ως καταστροφή. Γιατί παρά αυτά τα φωτεινά σημάδια της ελπίδας, ο ισολογισμός της μέχρι τώρα λιτότητας παραμένει καταστροφική. Η βρεφική θνησιμότητα αυξήθηκε μόνο μεταξύ 2008 και 2010 κατά 43%. Η επίσημη ανεργία βρίσκεται στο 25%, ενώ η ανεργία των νέων φθάνει ακόμη και στο 50%. Ολόκληρες οικογένειες ζουν από την μικρή σύνταξη των παππούδων. Σύμφωνα με δημοσίευμα του ίδιου του ελληνικού κοινοβουλίου σχεδόν 6,5 εκατομμύρια Ελλήνων ζουν μέσα στη φτώχεια - αυτό είναι το 58% του πληθυσμού! Ένας τρίτο του πληθυσμού δεν έχει ασφάλιση υγείας. Οι διαδηλώσεις, οι διαμαρτυρίες και ενέργειες ενάντια σε αυτές τις πολιτικές ήταν και είναι κοινός τόπος – ακριβώς όπως και η βίαιη καταστολή τους από την αστυνομία.
Περισσότερη «λιτότητας» χωρίς περικοπή ή εξάλειψη του χρέους θα επιδεινώνει συνεχώς την κατάσταση, χωρίς να την επιλύει. Η κλασική πολιτική πρόταση-από όλα σχεδόν τα κόμματα- για μια μονόπλευρη εστίαση στην μια από τα ίδια «ανάπτυξη» και στις επενδύσεις με στόχο το κέρδος κερδών, δεν μπορεί να είναι η απάντηση και αυτό είναι ολοφάνερο. Παραμένουν άλυτες-και σε παγκόσμιο επίπεδο-οι αντιθέσεις και οι συγκρούσεις για ισότιμη και δίκαιη κατανομή των βαρών και των πλεονασμάτων, καθώς και η οικολογική καταστροφή. Χρειαζόμαστε μια εναλλακτική λύση, η οποία θα αντιμετωπίζει μαζί τα οικολογικά και κοινωνικά προβλήματα και τις αιτίες τους. Αυτό σημαίνει ότι χρειαζόμαστε αλλαγές σε πολλαπλά επίπεδα: στο προσωπικό και συλλογικό επίπεδο συνείδησης, στην οργάνωση και αυτοοργάνωση, στο θεσμικό πολιτικό επίπεδο. Να επανέλθει το πνεύμα του κοινοτισμού για να βρούμε συλλογικά τις απαιτούμενες σήμερα ριζοσπαστικές λύσεις. Να στηρίξουμε και να πολλαπλασιάσουμε τα αυτοοργανωμένα εναλλακτικά εγχειρήματα σε όλους τους ζωτικούς τομείς της κοινωνικής και οικονομικής δραστηριότητας, ώστε να αναπνεύσει ο πληθυσμός και να επανέλθει η ελπίδα για το μέλλον, κόντρα στη δυστοπία των μνημονιακών πολιτικών.

Επισκεφθείτε και την νέα ιστοσελίδα μας: http://www.topikopoiisi.eu/






Δευτέρα, 12 Φεβρουαρίου 2018

Ο νέος πατριωτισμός


Ο φυσικός απλός άνθρωπος αγαπούσε πάντα τον τόπο που γεννήθηκε, που μεγάλωσε και αντιλήφθηκε τον κόσμο και την φύση γύρω του. 

Ο φυσικός άνθρωπος, εκτός από τη βιολογική του μάνα, είχε πάντα και άλλες δυο «μάνες» που τον έφεραν σαν είδος ως εδώ. Τη φύση και τα τοπικά οικοσυστήματά της τα οποία τον τρέφουν, τον ντύνουν και του προσφέρουν καταφύγιο και κατοικία, και την ανθρώπινη ομάδα-κοινότητα-κοινωνία, στα πλαίσια της οποίας μπορεί να εξασφαλίσει όχι μόνο την επιβίωση, αλλά και το «ευ ζειν», την ευζωία του.
Όλες αυτές οι μάνες, που αγαπούσε βέβαια με φυσικό τρόπο, επειδή συνδέονταν με κάποιον συγκεκριμένο τόπο στον οποίο ήταν εγκαταστημένος μόνιμα-μετά το στάδιο του περιπλανώμενου συλλέκτη και το πέρασμα στο γεωργικό τρόπο ζωής της ανθρωπότητας- τον έκαναν-από παιδί αλλά και μεγαλώνοντας- να αγαπά με την ίδια φυσική αγάπη και τον συγκεκριμένο αυτόν τόπο. Με αυτήν την έννοια γεννήθηκε ο πρώτος πατριωτισμός που ήταν σε μεγάλο βαθμό φυσικός. Και πατριώτες ήταν αυτοί που υπερασπιζόταν τον τόπο τους, τους οικισμούς τους, τις πολιτιστικές τους συνήθειες, τα έργα και τις κατασκευές τους, τις καλλιέργειες και τις εκτροφές τους, τον τρόπο ζωής τους στα πλαίσια των κοινοτήτων τους κ.λπ., από τυχόν εισβολείς-σφετεριστές της τοπικής πατρίδας.
Στη συνέχεια βέβαια από τις τοπικές κοινότητες ο άνθρωπος πέρασε στις γενικότερες εθνοκοινότητες δημιουργώντας πόλεις-κράτη, βασίλεια και αυτοκρατορίες και έπαψε να είναι φυσικός άνθρωπος ενταγμένος στο φυσικό οικοσύστημα της περιοχής που ζούσε, αποκτώντας και επιγενετικά πολιτισμικά στοιχεία, τα οποία διαμόρφωσαν τους διάφορους ανθρωπολογικούς τύπους, με βασικούς αυτούς των εξουσιαστών και των εξουσιαζομένων. Από κάποια χρονική στιγμή η υπεράσπιση της ιδιαίτερης πατρίδας μετατράπηκε-με αμυντικούς ή επιθετικούς πολέμους-σε υπεράσπιση των συμφερόντων της εξουσιαστικής τάξης σε κάθε μικρό ή μεγάλο κράτος. Και όταν στην νεωτερική εποχή δημιουργήθηκαν τα εθνικά αστικά κράτη με τις αντίστοιχες αγορές και τα εθνικά τους νομίσματα, η έννοια της πατρίδας συνδέθηκε στην ουσία με τον ζωτικό χώρο δραστηριότητας των απρόσωπων κεφαλαίων και των «ανώνυμων» εταιρειών που είχαν την έδρα τους στην πατρίδα.  Στον ανταγωνισμό τους για εξασφάλιση αγορών, οι οικονομικές ελίτ του κάθε εθνικού κράτους έχοντας στα χέρια τους τους ιδεολογικούς μηχανισμούς, καλλιέργησαν και στο φαντασιακό των υπηκόων τους ανταγωνιστικούς εθνικισμούς, εκμεταλλευόμενες το πατριωτικό τους αίσθημα και πολλές φορές τους οδηγούσαν και σε πολέμους. Στην ιστορική περίοδο της νεοτερικότητας στην Ευρώπη-κυρίως-αλλά και αλλού έχουμε τη φαντασιακή δημιουργία ανταγωνιζόμενων εθνικισμών στα πλαίσια των εθνικά δημιουργημένων κρατών όπου επικράτησαν οι αστικές καπιταλιστικές τάξεις.
Στη συνέχεια υπήρξαν «διεθνείς» ή και παγκόσμιες αγορές που δημιουργήθηκαν από διεθνή-πολυεθνικά κεφάλαια και εταιρείες-επιχειρήσεις, στα χέρια υπερεθνικών οικονομικών ελίτ.  Για τις δραστηριότητες αυτών των κεφαλαίων των παγκόσμιων επενδυτών-κύρια χρηματοπιστωτικών-τα εθνικά σύνορα έγιναν εμπόδιο. Το ίδιο και το πατριωτικό ή το εθνικιστικό φαντασιακό των ανθρώπων. Έτσι στο στάδιο της παγκοσμιοποίησης του καπιταλισμού απαιτείται και ένα αντίστοιχο φαντασιακό των ανθρώπων πέρα από εθνικά σύνορα. Το φαντασιακό της κατανάλωσης ήταν αυτό που θα μπορούσε να ενοποιήσει και να ομογενοποιήσει τους ανθρώπους. Για αυτό ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός μετέτρεψε τα πρόσωπα των τοπικών και εθνικών κοινοτήτων σε καταναλωτικά άτομα-ιδιώτες. Δημιούργησε τον ομογενοποιημένο κυρίαρχο ανθρωπολογικό τύπο του καταναλωτή, όπου επικρατούσαν οι καπιταλιστικές κοινωνικές σχέσεις και αγορές.
Σήμερα, στην περίοδο της παγκοσμιοποίησης, ο παλιός φυσικός άνθρωπος-πρόσωπο έχει μετατραπεί σε οικονομικό-καταναλωτικό άτομο. Έχει χάσει την επαφή του με τη μάνα φύση και τη μάνα κοινότητα, και τις έχει παραδώσει στις εταιρείες και τις επιχειρήσεις προς εκμετάλλευση, με αντάλλαγμα την φθηνή κατανάλωση των παραγόμενων από αυτές προϊόντων και υπηρεσιών. Έχει χάσει δηλαδή την αγάπη για τον τόπο που γεννήθηκε και μεγάλωσε. Δεν υπερασπίζεται τα κοινά συλλογικά αγαθά, όπως ο καθαρός αέρας, το ποιοτικό νερό, το δάσος, την βιοποικιλότητα κ.λπ., ούτε ενδιαφέρεται για τη διατήρηση ή την επέκταση των κοινωνικών αγαθών, όπως τα δίκτυα ενεργειακού εφοδιασμού, οι δρόμοι, τα λιμάνια ή αεροδρόμια κ.λπ., τα οποία είναι έργα των προηγούμενων και νυν ανθρώπινων κοινοτήτων.
Από αδιαφορία για τα παραπάνω και γενικά από «απο-πατριωτικοποίηση» χαρακτηρίζεται βέβαια μόνο ο κυρίαρχος σημερινός ανθρωπολογικός τύπος. Παράλληλα και ταυτόχρονα με αυτόν όμως υπάρχουν και ανθρωπολογικοί τύποι που δεν έχουν ενστερνισθεί –στον έναν ή στον άλλο βαθμό-τις αξίες και τα κυρίαρχα νοήματα του υπερκαταναλωτικού μοντέλου του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού και της «κοσμοπολίτικης» πολιτιστικής ταυτότητας που το συνοδεύει. Χαρακτηρίζονται από παλιότερα νοήματα και αξίες προηγούμενων τρόπων παραγωγής και τρόπων ζωής, αλλά και νέων τρόπων που έχουν δημιουργηθεί ήδη ή είναι υπό δημιουργία.
Υπάρχει ο ανθρωπολογικός τύπος που στρέφεται στο παρελθόν και διακατέχεται από τα προϋπάρχοντα εθνικιστικά ιδεώδη και αντιστέκεται στον κοσμοπολιτισμό με επιστροφή στον φυλετικό ή ρομαντικό εθνικισμό. Μην ξεχνάμε ότι εκτός από τους νεοναζιστές υπάρχουν και τα μη διεθνοποιημένα κεφάλαια σε κάθε χώρα που μη μπορώντας να ανταγωνισθούν τα διεθνοποιημένα ζητούν την επιστροφή στο αντίστοιχο εθνικό κράτος με την προστατευμένη εθνική αγορά, σαν ασπίδα. Η ιδεολογία τους δεν χρειάζεται να ταυτίζεται με τον φασισμό και τον ναζισμό-πράγμα που θα ήταν δύσκολο να επανέλθει στην κοινωνική συνείδηση εκτός από τη συνείδηση μιας μειοψηφίας. Μπορεί να περάσει εύκολα στους «από κάτω» της πατρίδα τους, με το να ντυθεί τον μανδύα του πατριωτικού εθνικισμού και της εθνοκαπηλείας, στηριζόμενη στη ρομαντική αγάπη των «από κάτω» προς την πατρίδα και στην αναβίωση της νοσταλγίας τους για την εθνοκοινότητα.
Υπάρχει όμως και ένας νέος ανθρωπολογικός τύπος που γεννιέται από τις αντιθέσεις του διεθνοποιημένου καπιταλισμού με την πλανητική φύση και τα πλανητικά ή τοπικά οικοσυστήματα και τους τόπους με τις αντίστοιχες ανθρώπινες κοινότητες, που καταστρέφει χάριν των κερδών. Και επειδή και η επιστροφή στο εθνικό κράτος δεν πρόκειται να σώσει τις φυσικές και πολιτιστικές βάσεις της ζωής των νέων γενιών της κάθε πατρίδας, αφού οι καθαρά εθνικές οικονομικές ελίτ έχουν σαν στόχο –και αυτό το έχουν αποδείξει  στο παρελθόν όταν δεν κυριαρχούσε η υπερεθνική ελίτ, αλλά οι τοπικές ελίτ-την υπερεκμετάλλευση των τοπικών φυσικών και κοινωνικών πόρων της πατρίδας-στους οποίους ανήκει και η εργασία τους-αυτός ο νέος ανθρωπολογικός τύπος κυοφορεί τις αξίες ενός νέου πολιτισμού, μετακαπιταλιστικού, μετααναπτυξιακού, μεταεθνικού. Δημιουργεί ένα νέο αξιακό σύστημα και έναν νέο τρόπο ζωής που θέτει τις βάσεις για μια επιστροφή…προς τα μπρος!  Προς μια τοπική γεωγραφικά ιδιαίτερη πατρίδα (κοινότητα υπαίθρου, πόλη, δήμο, περιφέρεια, επικράτεια) που θα περιέχει και θα εξασφαλίζει την αέναη και βιώσιμη αναπαραγωγή των φυσικών και κοινωνικών συστημάτων της, ώστε να εξασφαλίζει ταυτόχρονα και την ευζωία των σημερινών και μελλοντικών γενιών των ανθρώπων της, η οποία ευζωία θα στηρίζεται στην επάρκεια των τοπικών υλικών και άυλων πόρων και των συλλογικών κοινών αγαθών των ανθρωποκοινοτήτων της.              
Η επιστροφή που απαγγέλλεται είναι μια επιστροφή προς τις δύο μάνες, τον φυσικό τόπο και την κοινότητα-πόλη-δήμο, στις οποίες αναφερόμαστε στην αρχή, η οποία δεν θα είναι προς τα πίσω, αλλά… προς τα εμπρός. Οι γιοί και οι κόρες, τα παιδιά και τα εγγόνια της σημερινής γενιάς των ανθρώπων, «θα χρειασθεί, όχι μόνο να παίρνουν από αυτές τις μάνες και να τις εξαντλήσουν, όπως το κάνανε οι μέχρι τώρα γενιές. Θα χρειασθεί να τις φροντίσουν κιόλας, για να μπορούν να υπάρχουν μαζί και στο μέλλον». Και επειδή αυτές οι μάνες όπως είπαμε συνδέονται με την κάθε τοπική πατρίδα, με την κάθε γεωγραφική περιφέρεια που μπορούμε να ονομάσουμε βιοπεριφέρεια[1], δεν σημαίνει ότι τα τέκνα τους, εμείς οι άνθρωποι δηλαδή, θα πρέπει να τις χωρίζουμε με σύνορα.
Προτείνουμε λοιπόν μια επιστροφή στον νέο πατριωτισμό της υπεράσπισης της ιδιαίτερης πατρίδας από τον σφετερισμό των πολυεθνικών και εθνικών εταιρειών και επενδυτών και όχι στον εθνικισμό του φυλετικού-ρομαντικού έθνους της νεοτερικότητας. Της υπεράσπισης της τοπικής κοινότητας της υπαίθρου, της πόλης, της χωρικής ενότητας, στο δρόμο προς την ομοσπονδία Χωρικών Ενοτήτων  για μια Κοινοπολιτεία Δημοκρατικής Αυτονομίας των Βαλκανίων, για παράδειγμα. Προς τα μπρος… για μια νέα Χάρτα του Ρήγα για τα Βαλκάνια και στην συνέχεια για την Ευρώπη. Προς τα μπρος για μια Νέα Οικουμενικότητα- την Παγκόσμια Κοινότητα των Κοινοτήτων-του μετακαπιταλιστικού πολιτισμού, των Κοινών, της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, της Άμεσης Δημοκρατίας και του Κοινοτισμού.
Αυτά τα χαρακτηριστικά θα έχει ο πατριωτισμός από δω και πέρα. Το δείχνουν τα τοπικά κινήματα αντίστασης των «από κάτω» σήμερα. Το δείχνουν στη χώρα μας οι «σκουριασμένες» κοινότητες της Χαλκιδικής ενάντια στην καναδική πολυεθνική Eldorado Gold, οι πρωτοβουλίες πολιτών στις τοπικές κοινωνίες ενάντια στην καταστροφή των βουνών μας από τις εγκαταστάσεις ΒΑΠΕ των ντόπιων και ξένων εταιρειών, οι πολίτες ενάντια στις εξορύξεις υδρογονανθράκων στην Ήπειρο, η αυτοδιαχειριζόμενη ΒΙΟΜΕ, οι «σποροκοινότητες» των ντόπιων ποικιλιών όπως ο Αιγίλοπας και το Πελίτι κ.λπ.
Υπάρχει -και θα υπάρξει πιο έντονα στο μέλλον- μια επιστροφή σε έναν πατριωτισμό που είναι από τη φύση του διεθνικός και οικουμενικός. Που είναι ένας πραγματικός ανιδιοτελής Πατριωτισμός και ανοίγει την αγκαλιά του σε κάθε άνθρωπο, κάθε πατρίδας, φυλής, χρώματος ή θρησκείας, γιατί οι σημερινοί «από κάτω» δεν έχουν να χωρίσουν τίποτα από τα «Κοινά» (Commonς) σε αυτό τον πλανήτη. Κοινή πατρίδα όλων μας είναι η Γαία, αυτός ο μικρός μπλε πλανήτης που ταξιδεύει μοναχικά στο διάστημα χωρίς να υπάρχει όμοιός του δίπλα του, για να μετακομίσουμε, όπως ισχυρίζονται οι νέοι δισεκατομυριούχοι τύπου Μασκ[2] ,που ετοιμάζει διαστημικά ταξίδια για τους «σουπερ λίγους» ή κάποιοι άλλοι που πουλάνε «οικόπεδα στον Άρη» για αυτούς που με ευθύνη τους καταστρέφεται η Γη.


[1] Η έννοια της βιοπεριφέρειας: Πρόκειται για μια οικολογική και γεωγραφική ταυτόχρονα περιοχή, που αποτελεί ένα χώρο με κοινές φυσικές και γεωγραφικές συνθήκες, αρκετό για να εξασφαλίζει τους κύκλους της ζωής και των θρεπτικών φυσικών στοιχείων και υλικών, καθώς και την ενσωμάτωση των αποβλήτων, αλλά και κοινές ιστορικές καταβολές και ηθικές αξίες των ανθρώπινων κοινοτήτων της, που της δίνουν μια ταυτότητα. Ένα βασικό κριτήριο για τον γεωγραφικό προσδιορισμό μιας βιοπεριφέρειας είναι οι λεκάνες απορροής των υδάτων, γιατί ο κύκλος του νερού είναι και ο πιο ζωτικός κύκλος για κάθε μορφή ζωής σε μια περιοχή. Έτσι υπάρχουν και βιοπεριφέρειες που σήμερα είναι διασυνοριακές, διχοτομούνται από σύνορα. Τα οικοσυστήματα όμως δεν διαχωρίζονται με σύνορα και οι ανθρώπινες κοινότητες σε αυτές δεν θα έπρεπε, επίσης.

Πέμπτη, 25 Ιανουαρίου 2018

Ο «Μακεδονισμός» των Σκοπίων και η Αποανάπτυξη-Τοπικοποίηση

Η αιτία για αυτό το άρθρο είναι οι επίκαιρες για το όνομα των Σκοπίων διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα[1]. Στην ουσία δεν θα υπήρχε πρόβλημα για το όνομα, είτε ως σύνθετη γεωγραφική ονομασία (π.χ. «Βόρεια Μακεδονία» ή «Άνω Μακεδονία»), είτε ως ιστορική εκδοχή (Π.χ. «Νέα Μακεδονία»), είτε ακόμη και ως εθνοτική («Σλαβομακεδονία»), αν δεν φορτιζόταν αυτό με την δημιουργία μιας εθνικής-φυλετικής ταυτότητας, αυτής του «Μακεδονικού Έθνους».
Αυτό το έθνος, σύμφωνα με τους εθνικιστές των Σκοπίων, ξεκινά κιόλας από τον 4ο π.Χ. αιώνα και διαιωνίζεται μέχρι σήμερα. Διεκδικούν μάλιστα αυτήν την κληρονομιά σε μία γεωγραφική έκταση που ξεπερνά τα όρια του σημερινού κράτους της FYROM και περιλαμβάνει την ελληνική και βουλγαρική Μακεδονία, όπου τους πληθυσμούς θεωρούν ως «μακεδονικές» μειονότητες, οι οποίες είναι υποδουλωμένες στις αλλοεθνείς πλειοψηφίες. Έτσι μετατρέπεται και σε «αλύτρωτο» έθνος που έχει βλέψεις μέχρι το Αιγαίο.
Μελλοντικά, ο διακηρυγμένος στόχος των εθνικιστών της περιοχής είναι να ενωθεί στο κράτος τους και η υπόλοιπη Μακεδονία, τόσο η ελληνική όσο και η βουλγαρική. Όπως και να ονομασθεί στο μέλλον το κράτος αυτό, είτε “Βόρεια Μακεδονία”, είτε  “Νέα Μακεδονία” κ.λπ. το πρόβλημα θα εξακολουθεί να υπάρχει, αν η εξουσιαστική ελίτ της χώρας θα θεωρεί ως ιστορικό καθήκον της να δράσει ως ελεύθερο τμήμα, ως η βάση για την απελευθέρωση των υπό κατοχή τμημάτων, της Μακεδονίας του Αιγαίου και της Μακεδονίας του Πιρίν. Η διαμάχη για το όνομα δεν είναι μόνο μία διαμάχη για την ιστορία. Η επιμονή στην οικειοποίηση του γεωγραφικού όρου “Μακεδονία” και η φόρτισή του με εθνικό περιεχόμενο μετατρέπει το «Μακεδονικό πρόβλημα» σε γεωπολιτικό γεωγραφικής επέκτασης.
Η Μακεδονία είναι καταρχήν γεωγραφικός όρος. Έθνη με τη σημερινή σημασία του όρου δεν υπήρχαν την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου (Τότε τα σύνορα ήταν πάντα φυσικά: αδιάβατοι ποταμοί, απάτητα όρη και πάσης φύσεως φυσικά εμπόδια, που υποχρέωναν τους λαούς να αναπτύξουν τις πολιτιστικές τους ιδιομορφίες, και συνεπώς να εμφανιστούν ως ευδιάκριτες εθνότητες)Απλά κάτι τέτοιο σήμερα αφορά τους εθνικιστές από τις δύο πλευρές των σημερινών συνόρων, που απέβλεψαν-μετά τη διάλυση της οθωμανικής αυτοκρατορίας στους βαλκανικούς πολέμους- στη δημιουργία νεωτερικών εθνικών αστικών κρατών, και στην όσο γίνεται μεγαλύτερη επέκτασή τους. Η αντίθεση ξεκινούσε από παλιότερα, από το τέλος του 19ου αιώνα που δημιουργήθηκε το Internal Macedonian Revolutionary Organization (IMRO, 1893), στα πλαίσια της οθωμανικής επικυριαρχίας στην περιοχή της γεωγραφικής Μακεδονίας και είχε να κάνει όχι μόνο με τον ελληνικό, αλλά κυρίως με τον βουλγάρικο και σερβικό εθνικισμό. Αλλά ενώ έγιναν αποδεκτά από όλες τις πλευρές των ανταγωνιστικών βαλκανικών εθνικισμών τα τετελεσμένα των συνθηκών που συμφωνήθηκαν μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους[2], και θα έπρεπε να έχουν σταματήσει αυτές οι αντιθέσεις, αναβιώνουν πάλι οι ανταγωνισμοί.
Κανονικά δεν θα έπρεπε να υπάρχει «Μακεδονικό ζήτημα». Δημιουργήθηκε όμως πάλι μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο, γιατί ο Τίτο-όντας ο ίδιος Κροάτης- έστησε στα πλαίσια της ενωμένης Γιουγκοσλαβίας μία Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας-όπως βέβαια και μία Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Σερβίας, της Κροατίας κ.λπ. Πιθανά για να υπάρξει και ισορροπία μεταξύ των υπαρχόντων τότε κροατικού και σερβικού εθνικισμού, έπαψε το κομμάτι της Μακεδονίας που ανήκε στη Σερβία να είναι «Σερβικό» και έγινε «Μακεδονικό» - «Γιουγκοσλαβικό»[3]. Και ξαναβγήκε στην επιφάνεια με τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Έτσι για 45 χρόνια οι νέοι και οι νέες εκεί μεγάλωναν σε ένα σχολικό σύστημα που τους μάθαινε ότι είναι πρώτα Μακεδόνες και μετά κομμουνιστές Γιουγκοσλάβοι. Ταυτόχρονα δημιουργήθηκε και στη Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας ένας κρατικός μηχανισμός και μια γραφειοκρατική πολιτικο-διοικητική ελίτ που ανέπτυξε και ιδιαίτερα υλικά και ταξικά συμφέροντα. Στη βάση αυτή αναγεννήθηκε ο «νεο-μακεδονικός εθνικισμός» των Σκοπίων.
Είναι το φαντασιακό του αλυτρωτισμού-επεκτατισμού, που μετατρέπει σήμερα τη FYROM σε αγκάθι και παράγοντα αστάθειας για την ειρηνική συνύπαρξη των λαών της περιοχής των νότιων Βαλκανίων και δεν επιτρέπει την ανάπτυξη σχέσεων καλής γειτονίας. Δεν επιτρέπει την κοινή αντιμετώπιση των προβλημάτων της Ν. Βαλκανικής που στην ουσία αποτελείται από βιοπεριφέρειες που χαρακτηρίζονται από κοινές συνθήκες των ανθρώπινων κοινοτήτων και των οικοσυστημάτων τους. Είναι ακριβώς η οικολογική υποβάθμιση αυτών των περιοχών, που οξύνουν και τα κοινωνικά προβλήματα των τοπικών κοινωνιών τους, ενώ η λύση θα ήταν: Ισορροπημένος τρόπος ένταξης της ανθρώπινης κοινωνίας στο φυσικό περιβάλλον κάθε περιοχής. Από το πως δένονται οι διανθρώπινες σχέσεις με τους τοπικούς φυσικούς πόρους, όπως π.χ με τις λεκάνες απορροής του νερού, με τις άλλες μορφές ζωής και το πλέγμα των οικοσυστημάτων της περιοχής, εξασφαλίζοντας την αρμονική ενότητα του τόπου,  της κοινότητας των ανθρώπων που τον κατοικούν και του συνόλου των παραγωγικών τους δραστηριοτήτων. Η εγγύτητα καθορίζει τη διαχείριση των εισροών και των εκροών των παραγωγικών μονάδων και των ανταλλαγών, με βάση τη σχετική αυτάρκεια-αυτοδυναμία της κάθε περιοχής. Πολλές φορές θα χρειασθεί να μη ληφθούν υπόψη υπάρχοντα εθνικά σύνορα και να διαμορφωθεί από το διασυνοριακό κίνημα του συνομοσπονδισμού «σκιωδώς» διασυνοριακές βιοπεριφέρειες[4].
Με τη στάση των εξουσιαστικών κομμάτων της FYROM τη τελευταία 25ετία και με τη προσπάθειά τους να διαμορφώσουν εθνική ταυτότητα στο χώρο της, φαίνεται ότι η πλειοψηφία των Σλαβομακεδόνων  δεν αποδέχεται ότι είναι μία από τις εθνότητες που κατοικούν στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή. Το ιδεολόγημα του “διαμελισμένου μακεδονικού έθνους” θα ενισχυθεί, αν από την άλλη πλευρά- στις συνομιλίες που πρόκειται να γίνουν με την Ελλάδα-επικρατήσει πάλι η αντίστοιχη στάση των εθνικιστών της Ελληνικής επικράτειας: οι «ξυπόλυτοι γυφτοσκοπιανοί» δεν έχουν κανένα δικαίωμα στη Μακεδονία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αν και αυτό που οι Σκοπιανοί ονομάζουν ως κράτος «Μακεδονία»-παρότι καλύπτει περίπου το ένα τρίτο της γεωγραφικής Μακεδονίας- αμφισβητείται αν βρίσκεται στη ζώνη της αρχαίας Μακεδονίας, η οποία δεν είχε ποτέ σταθερά σύνορα.
Από την πλευρά της ελληνικής εξουσιαστικής ελίτ υπήρξε μια λανθασμένη αντίδραση το 1990-91, λόγω εσωτερικής πολιτικής και ανταγωνισμού των τότε κομμάτων. Ο Ανδρέας Παπανδρέου και ο Αντώνης Σαμαράς πλειοδότησαν στον εθνικισμό-και όχι στον καλώς εννοούμενο πατριωτισμό-αποσκοπώντας στις ψήφους του ελληνικού λαού στη βάση της απειλής της ελληνικής ταυτότητας από την επανέναρξη των αλυτρωτισμών, μετά το τέλος των βαλκανικών «κομμουνισμών» και σε μια εποχή κρίσης ταυτοτήτων. Ο ελληνικός εθνικισμός αντιστεκόταν στην ονομασία της Μακεδονίας με δύο βασικές κατηγορίες επιχειρημάτων: Η πρώτη κατηγορία είχε να κάνει με την απειλή εναντίον της ελληνικής Μακεδονίας, λόγω των διεκδικήσεων της σλαβομακεδονικής πλευράς, ενώ η δεύτερη ήταν τα ιστορικά επιχειρήματα για την ελληνικότητα του ονόματος Μακεδονία. Πρόβαλε όμως πρακτικά μόνο την ιστορική πλευρά του ζητήματος, αφού τότε το «ξυπόλυτο» συνονθύλευμα των Σλάβων, Αλβανών, Τσιγγάνων, Τούρκων κ.λπ των Σκοπίων δεν αποτελούσε κίνδυνο για την «κραταιά» Ελλάδα. Δεν ήθελαν καμιά συζήτηση για το γεγονός ότι μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας η FYROM συστάθηκε ως κράτος με τη συνταγματική ονομασία «Δημοκρατία της Μακεδονίας» που καταλαμβάνει μέρος της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής της Μακεδονίας.
Ακόμα και εάν οι Σλαβομακεδόνες δήλωναν τότε πως δεν έχουν καμία σχέση με τους αρχαίους Μακεδόνες(ένας από αυτούς το δήλωσε, ήταν ο Κίρο Γριγκόροφ, αλλά ήταν στη δύση του, γιατί μετά ανέλαβαν άλλοι) το πρόβλημα δεν θα λυνόταν. Με τον τρόπο που χειρίσθηκαν το ζήτημα οι Έλληνες κρατούντες[5], επέτρεψαν στους Αμερικανούς- Ευρωπαίους να θεωρήσουν το Μακεδονικό σαν μία «διαμάχη για την ιστορία χωρίς πρακτικό περιεχόμενο». Αυτό τους βόλευε βέβαια πολύ για να αποφύγουν την γεωπολιτική ουσία του προβλήματος, θεωρώντας ότι η ελληνική απαίτηση για αλλαγή του ονόματος ήταν υπερβολική και ανεδαφική.
Προφανώς και τα Σκόπια είναι αδύναμα να επιβάλουν έμπρακτα τον αλυτρωτισμό τους. Εξάλλου τα αλβανικά κόμματα, που στηρίζουν και συμμετέχουν σήμερα στην κυβέρνηση Ζάεφ δεν ενδιαφέρονται και πολύ για το όνομα “Μακεδονία”. Οι Αλβανοί της FYROM[6] έχουν εθνική ταυτότητα και είναι μάλλον υπέρ γεωγραφικού και όχι εθνικού προσδιορισμού, όπως είναι οι Σλαβομακεδόνες. Η δική τους προτεραιότητα είναι η ένταξη στο ΝΑΤΟ και η έναρξη της ενταξιακής πορείας προς την ΕΕ και για αυτό επιδιώκουν τη συμφωνία και της Ελλάδας στο όνομα, ώστε να μη βάζει βέτο σε αυτή την πορεία. Τα αλβανικά κόμματα χρησιμοποιούνται μάλιστα σαν μοχλός πίεσης προς τον Ζάεφ από τους Αμερικανούς και τους Ευρωπαίους. Δεν υπάρχει ουσιαστικός κίνδυνος από τον αλυτρωτισμό της FYROM-εκτός και αν χρησιμοποιηθεί αυτός ο αλυτρωτισμός από κάποια διεθνή μεγάλη δύναμη ή το ΝΑΤΟ για τα δικά τους συμφέροντα στην περιοχή των Βαλκανίων. Έτσι όμως όπως εκφράζεται - με ξεκάθαρη αναφορά στο Σύνταγμά τους, στα σχολικά βιβλία και στην επίσημη ιστορία τους- είναι σε θέση να δηλητηριάζει τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπινων κοινοτήτων και των δύο πλευρών, σε μια περίοδο ευρύτερης γεωπολιτικής ρευστότητας, οικονομικής κρίσης και πολεμικών ιαχών.
Πως θα πρέπει να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα μελλοντικά από την ελληνική κοινωνία και κυρίως από τους πληθυσμούς της σημερινής ελληνικής Μακεδονίας; 
Αυτό θα εξαρτηθεί φυσικά από τις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Επειδή από την ιστοσελίδα μας προτείνουμε την προώθηση μιας ομοσπονδιακής κοινοπολιτείας στη βάση της συμβουλιακής άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια των δήμων και περιφερειών της ελληνικής επικράτειας[7], δεν μπορεί παρά να προτείνουμε το ίδιο και για την ΠΓΔΜ, ενόσω θα υπάρχουν σύνορα. Με βάση τα όσα αναφέρουμε στην υποσημείωση για τις βιοπεριφέρειες, θα μπορούσε η ΠΓΔΜ να οργανώσει την αντίστοιχη ομοσπονδιακή κοινοπολιτεία της με βάση τις τρεις διαφορετικές βιοπεριφέρειές της. Και με αυτή την μορφή να ενταχθεί σε μια Ευρώπη των περιφερειών. Γιατί μια τέτοια κατεύθυνση προτείνουμε να προωθηθεί και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε απορρίπτοντας την σημερινή Ευρώπη των Κρατών -Τραπεζιτών να καταλήξουμε στην δημοκρατική Ευρώπη των ομοσπονδιοποιημένων βιοπεριφερειών[8].


[1]Στις 8/9/ 1991 έχουμε διακήρυξη της ανεξαρτησίας των Σκοπίων με την ονομασία «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Εδώ και είκοσι επτά  περίπου χρόνια κρατάει η αντιπαράθεση μεταξύ Αθήνας-Σκοπίων για το όνομα της ΠΓΔΜ. Στις 6/8/1992: Αναγνώριση της χώρας από τη Ρωσία με το συνταγματικό της όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Στις 7/4/1993 υπήρξε αναγνώριση της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ)- Former Yugoslav Republic of Macedonia (FYROM) από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Στις 12/10/1993 έχουμε αναγνώριση της χώρας από την Κίνα με το συνταγματικό της όνομα. Στις 9/2/1994 υπήρξε αναγνώριση της ΠΓΔΜ από τις ΗΠΑ (ενώ στις 4/11/2004 αναγνώριση από τις ΗΠΑ με το συνταγματικό της όνομα). Σήμερα περισσότερες από 130 χώρες (133 σύμφωνα με τα Σκόπια), έχουν συνάψει διπλωματικές σχέσεις με την πΓΔΜ χρησιμοποιώντας το όνομα "Δημοκρατία της Μακεδονίας".

[2]Ο γεωγραφικός χώρος της Μακεδονίας τότε μοιράσθηκε μεταξύ Σερβίας, Βουλγαρίας και Ελλάδας. Η Ελλάδα βέβαια πήρε το μεγαλύτερο κομμάτι του εδάφους της, αλλά η εγκατάσταση μεγάλου αριθμού Ελλήνων από τη Μικρά Ασία μετά το 1923 ελληνοποίησε σχεδόν παντού τους κατοίκους στο ελληνικό κομμάτι της Μακεδονίας. Έτσι η οποιαδήποτε πολιτική για αυτοδιάθεση των εναπομεινάντων μειονοτήτων δεν είχε νόημα.

[3] Πιθανά και για να μην υπάρξει διεκδίκηση από τη μεριά της Βουλγαρίας, η οποία θα είχε κάθε δικαίωμα να το κάνει με το επιχείρημα ότι οι κάτοικοι της σερβικής Μακεδονίας ήταν περισσότερο «Βούλγαροι» παρά «Μακεδόνες»- λόγω π.χ. γλώσσας και ονομάτων/επιθέτων- αλλά ο βουλγαρικός εθνικισμός ήταν αποδυναμωμένος τότε αφού ηττήθηκε σε δύο παγκόσμιους πολέμους όντας σύμμαχος της Γερμανίας. Αν είχε συμπαραταχθεί με τις νικήτριες δυνάμεις, πιθανά η περιοχή των Σκοπίων να ανήκε σήμερα στη Βουλγαρία.

[4] Η έννοια της βιοπεριφέρειας: Πρόκειται για μια οικολογική και γεωγραφική ταυτόχρονα περιοχή, που αποτελεί ένα χώρο με κοινές φυσικές και γεωγραφικές συνθήκες, αρκετό για να εξασφαλίζει τους κύκλους της ζωής και των θρεπτικών φυσικών στοιχείων και υλικών, καθώς και την ενσωμάτωση των αποβλήτων, αλλά και κοινές ιστορικές καταβολές και ηθικές αξίες των ανθρώπινων κοινοτήτων της, που της δίνουν μια ταυτότητα. Ένα βασικό κριτήριο για τον γεωγραφικό προσδιορισμό μιας βιοπεριφέρειας είναι οι λεκάνες απορροής των υδάτων, γιατί ο κύκλος του νερού είναι και ο πιο ζωτικός κύκλος για κάθε μορφή ζωής σε μια περιοχή. Έτσι για τη FYROM έχουμε:  Η κύρια υδάτινη ροή της χώρας είναι ο Αξιός (Βαρδάρης) ποταμός που τη διασχίζει για 301 χιλιόμετρα, προτού περάσει τα σύνορα με την Ελλάδα στο νότο και καταλήξει στο Αιγαίο κοντά στη Θεσσαλονίκη. Η λεκάνη του Αξιού περιλαμβάνει 80% της επιφάνειας της χώρας. Έχουμε και δύο άλλες μεγάλες υδάτινες ροές, το Μαύρο Δρίνο, που πηγάζει από την Οχρίδα, οδεύει προς βορρά, περνά στην Αλβανία, όπου συμβάλει με τον Λευκό Δρίνο και εκβάλλει στην Αδριατική, και το Στρωμνιτσιώτη, που συμβάλλει στο Στρυμώνα στη Βουλγαρία. Υπάρχουν βέβαια τρεις μεγάλες λίμνες — η Αχρίδα (Οχρίδα) και η Μεγάλη Πρέσπα που έχουν να κάνουν με τη λεκάνη του μαύρου Δρίνου  και η Δοϊράνη στα νοτιοανατολικά. Η Πρέσπα και η Δοϊράνη διχοτομούνται από τα σύνορα της Αλβανίας και της Ελλάδας. Θα μπορούσαμε λοιπόν να μιλήσουμε για τρεις βιοπεριφέρειες της FYROM, που όμως μέρος τους ανήκουν στην Αλβανία, Ελλάδα και Βουλγαρία-διακόπτονται από σύνορα. Τα οικοσυστήματα όμως δεν διαχωρίζονται με σύνορα και οι ανθρώπινες κοινότητες σε αυτές δεν θα έπρεπε, επίσης.

[5] Όχι μόνο η τότε κυβέρνηση και ο υπουργός των εξωτερικών Σαμαράς, αλλά και μεγάλα τμήματα των Ελλήνων ψηφοφόρων, καθοδηγούμενα από τα αντίστοιχα κόμματα, κατέβαιναν σε διαδηλώσεις για τον σφετερισμό του ονόματος Μακεδονία.

[6]Οι Αλβανοί αποτελούν μια σημαντική μειονότητα, περίπου 25% του πληθυσμού της χώρας και οι δημιουργούμενες εντάσεις με τη «Μακεδονική πλειοψηφία» φτάνουν συχνά και σε ένοπλες συγκρούσεις. Σε αυτό παίζουν ρόλο και οι Αλβανοί εθνικιστές που επιδιώκουν τη δημιουργία της «Μεγάλης Αλβανίας».

[7] Βλέπε αναλυτικό κείμενό μας στο http://www.topikopoiisi.eu/theta941sigmaepsiloniotasigmaf/6877678 .
Στη Θράκη για παράδειγμα, παίζονται πολλά από τη μεριά και των δύο κρατών, Ελλάδας-Τουρκίας. Για να μη μας επιβάλλουν την ατζέντα τους, τόσο οι φασίστες και των δύο πλευρών, όσο και το πανίσχυρο τουρκικό προξενείο (ελέγχει τη μουφτεία, την τοπική τράπεζα, το φτηνεμπόριο, τα τοπικά κανάλια και τοπικό τύπο, ακόμα και το φόρεμα της μαντήλας κ.λπ), θα πρέπει να προωθήσουμε και για την περιοχή-ιδιαίτερα για αυτήν-την άποψη της Δημοκρατικής Αυτονομίας και της συμβουλιακής άμεσης δημοκρατίας, για να μπορούν να αντιμετωπισθούν ειλικρινά και ισότιμα όλες οι κατηγορίες πολιτών της περιοχής. Θα χρειασθεί να δημιουργηθούν Συμβούλια εθνοτήτων και θρησκευτικών δοξασιών, ενόσω θα υπάρχουν αυτές οι διαφορές που δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε, ώστε να μην επιβάλλονται οι μεν στους δε.  Τα συμβούλια αυτά λειτουργώντας στα πλαίσια της γενικότερης συμβουλιακής δημοκρατίας της Δημοκρατικής Αυτονομίας, θα βοηθήσουν να περάσουμε και σε αυτόν τον τόπο σε μια κοινωνία ισότητας (φύλων, θρησκευτικών και εθνοτικών μειονοτήτων) και ισοκατανομής των τοπικών πόρων και εξουσιών.

[8]Βλέπε: http://www.topikopoiisi.eu/theta941sigmaepsiloniotasigmaf/7319508